FAQ Szukaj Użytkownicy Grupy Album Download

Rejestracja Zaloguj

 

Poprzedni temat :: Następny temat
Edmund Kolanowski
Autor Wiadomość
forfy 

Dołączył: 12 Lis 2014
Posty: 1
Wysłany: 2014-11-12, 13:12   

Bardzo ciekawe forum, chyba zostanę stałym czytelnikiem
_________________
http://www.detektywi-fides.pl/
 
     
swujas 
swujas

Dołączył: 25 Lis 2014
Posty: 5
Wysłany: 2014-11-25, 07:44   

Witam.Niestety nie mogę odnależć żadnych materiałów wideo w internecie.Podana powyżej stronka na YTD nie istnieje,niestety.Ma ktoś jakiś link z serialem "Archiwum Zbrodni"?
 
     
M 


Dołączył: 28 Lut 2013
Posty: 304
Wysłany: 2015-01-15, 13:07   

Witam

Tą książkę zamierzałem kupić w ubiegłym już roku ,ale sprawy się trochę skomplikowały nabyłem ją wczoraj i to przez allegro. W księgarniach nawet na zamówienie był nieosiągalna.
W tej chwili kończę czytać inną książkę i zaraz zabieram się za tą. Zdziwiło mnie to że spodziewałem się zdjęć z akt sprawy itp. I samego Kolanowskiego jak wyglądał, a tutaj
Surprise :shock: ilustracje wykonane ołówkiem. :mrgreen:

Martwe Ciała - Edmund Kolanowski nad grobem ofiary :mrgreen:
 
     
swujas 
swujas

Dołączył: 25 Lis 2014
Posty: 5
Wysłany: 2015-03-15, 11:55   

Witam link do str.,na której można obejrzeć 5 odc. serialu Archiwum zbrodni.Odcinek pt. Hiena,poświęcony jest Kolanowskiemu.Pozdrawiam. http://video.anyfiles.pl/...ie/video/131525
 
     
pix 


Potwierdzenie wizualne: 1
Pomogła: 2 razy
Wiek: 28
Dołączyła: 23 Lip 2012
Posty: 452
Wysłany: 2015-04-06, 12:17   

Nie wiem jak Wy, ale ja nie wiedziałam nic na ten temat wcześniej. Fragment pochodzi z książki Seksualni seryjni mordercy Jarosława Stukana.

(...) Kolanowski pochodził z "patologicznej" rodziny, co oczywiście miało w każdym względzie wpływ decydujący. Przede wszystkim w odniesieniu do zachowania, za które bywał "karany" izolacją w szpitalach psychiatrycznych i zakładach karnych, owa patologia rodziny wiązała się z upośledzeniem umysłowym, do czego jeszcze wrócę. Do innych jej aspektów należał alkoholizm ojca i przemoc jaką stosował wobec syna i żony. Ta zaś, jak się zdaje, przeżywając swój dramat nierzadko żałowała, iż przez dziecko nie może po prostu od męża uciec i przenosiła na nie swoją złość. W jednym ze zdań wypowiedzianych do Edmunda w złości, dała temu pełen wyraz: Żałuję, że nie utopiłam cię podczas pierwszej kąpieli. Chłopiec był więc ofiarą przemocy ze strony ojca oraz zaniedbań ze strony matki, co wynikało nie tylko z jej niekompetencji wychowawczych, lecz także specyficznego stosunku, jaki do niego żywiła.

Natomiast u upośledzeniu umysłowym dzisiaj wiadomo znacznie więcej niż kiedyś. Wynika ono zazwyczaj z zaniedbania środowiskowego, a szczególnie wtedy, gdy oscyluje w pobliżu niskiej normy intelektualnej (należy napisać, iż z upośledzenia dziecko można czasem wyprowadzić, nie zawsze jest to trwałe "kalectwo" - i tak było z opisywanym sprawcą, gdy go badano w wieku dorosłym już upośledzenia nie stwierdzono). Przypadek Kolanowskiego staje się dzięki temu bardziej przejrzysty. Warunki wychowawcze oraz mentalne opiekunów doprowadziły w prostej linii do braku odpowiedniej stymulacji dziecka, co poskutkowało niską inteligencją. Ta zaś warunkuje zachowanie się człowieka w każdym wieku. Im znaczniejszy jest deficyt intelektu, tym trudniejsza adaptacja do zmieniających się warunków środowiska, nauka panujących w nim zasad, a także niebagatelna tutaj, niższa od przeciętnej kontrola impulsów, w tym seksualnych - wszystko to znajdywało przełożenie na zachowanie się Edmunda począwszy od lat dziecięcych, aż po dorosłe (przez przyzwyczajenie), a także na realizację wypaczonego popędu. (...)
_________________
Pozdrawiam wszystkich cieszących się życiem ;)
 
     
Mortimer 

Potwierdzenie wizualne: 17
Dołączył: 23 Paź 2015
Posty: 19
Wysłany: 2016-02-21, 13:13   

Ze znalezionych w internecie informacji zmontowałem krótki filmik o Kolanowskim, zapraszam do obejrzenia:

Edmund Kolanowski - Nekrofil z Poznania YOUTBE NIEDIEGETYCZNE
 
     
pix 


Potwierdzenie wizualne: 1
Pomogła: 2 razy
Wiek: 28
Dołączyła: 23 Lip 2012
Posty: 452
Wysłany: 2016-02-21, 20:03   

Mortimer, świetny wideo materiał, jak zawsze :)
_________________
Pozdrawiam wszystkich cieszących się życiem ;)
 
     
BALKAN 
Administrator


Pomógł: 1 raz
Wiek: 43
Dołączył: 23 Paź 2010
Posty: 543
Wysłany: 2016-09-25, 22:37   

"Martwe Ciała"

Jak ktoś chce albo lubi poczytać to proszę bardzo :-)

„A seks jest przymusem. (...) nie ma takiej siły, która może powstrzymać seks”.
Bronisław Świderski Słowa obcego
7 września 1983 roku
[Fragment protokołu przesłuchania z 7 września 1983 roku.
Godzina 15.00.
Wojewódzki Urząd Spraw Wewnętrznych w Poznaniu, pokój numer 143. Przesłuchuje i protokołuje kapitan Michał Gajdamowicz. Obecny jest też kapitan Andrzej Przywieczerski. Obaj są oficerami Wydziału Dochodzeniowo-Śledczego Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Poznaniu].
Przyznaję się, że w dniu 4 listopada 1982 roku w Naramowicach dokonałem zabójstwa dziewczyny. Nie znałem jej przedtem, a obecnie wiem, że nazywa się Alina K. Mieszkanka Poznania, dokładnego miejsca jej zamieszkania nie znam. Przyznaję się obecnie do zabójstwa tej dziewczyny, gdyż wiem, iż i tak by się wydało, a nie przyznawałem się dlatego, że bałem się odpowiedzialności karnej, a przede wszystkim kary śmierci.
8 września 1983 roku
[Fragment protokołu przesłuchania z 8 września 1983 roku, utrwalonego na taśmie magnetofonowej.
Godzina 12.40.
Przesłuchuje wiceprokurator Prokuratury Wojewódzkiej w Poznaniu Michał Posadzy.
Protokołuje kapitan Michał Gajdamowicz].
– Chciałbym zapytać Was na początku, czy Wy się przyznajecie do winy i czy to, co powiedzieliście w tym protokole, jest prawdą.
– Tak.
– Tak. Nie wiem, czy żeśmy ujęli, że przesłuchanie odbywa się w dniu dzisiejszym, tj. dziewiątego, zdaje się.
– Ósmego.
– W dniu ósmego września 1983 roku. Dobrze, więc co, prawdę powiedzieliście?
– Tak.
– Głośno i wyraźnie mówcie.
– Prawdę powiedziałem.
– Proszę?
– To, co powiedziałem, to powiedziałem z przebiegu zajść.
– Tak, czyli prawdą jest, że dopuściliście się zabójstwa Aliny K.?
– Tak.
– Dobrze, no to w takim razie proszę jeszcze raz mi opowiedzieć, w jakich okolicznościach, jak to wszystko wyglądało, dlaczego. Proszę, słucham, mówcie głośno i wyraźnie.
– Więc – całe od początku?
– Tak, od początku.
– No więc tego dnia byłem w pracy.
– Którego, jeszcze powiedzcie, dnia.
– To był czwarty listopada.
– Pamiętacie?
– Tak, to był czwarty listopada czwartek.
– Dobrze, proszę, słucham, mówcie (…).

Część I
Początek
Czekamy na niego w małym, ale schludnym biurowcu znajdującym się na peryferiach Poznania, niedaleko Suchego Lasu. Z gabinetu rozpościera się widok na parking.
Spoglądamy na zegarki. Już powinien być.
W końcu przed biurowiec zajeżdża škoda fabia. Jakiś nowszy model. Wysiada z niej mężczyzna. Krępy, siwy, z bujnym wąsem. To on. Zbliża się do klatki schodowej. Otwiera drzwi i wchodzi do budynku. Słyszymy odgłosy energicznych kroków. Za chwilę stanie przed nami.
– Przepraszam, panowie, musiałem pomóc koledze sprzedać samochód – mówi z zawadiackim uśmiechem i z miejsca zdradza nam szczegóły. Przy okazji podpowiada, jak najbezpieczniej przeprowadzić taką transakcję.
Zaczynamy rozmawiać. Podpytujemy o różne rzeczy. Od razu widać, że nasz rozmówca lubi gawędzić. Sypie anegdotami. Przywołuje barwne wydarzenia z historii poznańskiej milicji i policji, przy okazji ujawniając inne oblicze miasta, mało przyjazne, niekiedy dość przerażające. Nasz gość komentuje też przestępstwa, o których głośno jest teraz we wszystkich mediach. Z każdym zdaniem się nakręca. Trudno go zatrzymać. W przeszłości musiał być bardzo żywiołowym funkcjonariuszem.
No, ale czas skończyć pogaduszki. Nie po to zaaranżowaliśmy to spotkanie – pierwsze z całej serii. Na stół wykładamy notatniki, długopisy, dyktafon, fragmenty sfotografowanych akt.
Podsuwamy także do podpisu egzemplarze Policjanta, wspomnieniowej książki wydanej przez naszego gościa w 2008 roku.
Powoli zabieramy się do roboty.
Pani Uliana przynosi nam kawę. To sygnał, że możemy już zacząć nasze „przesłuchanie”, nasze własne śledztwo.
***
Ponura sprawa, którą chcemy odtworzyć, ma zapewne kilka początków. Jednym z nich może być 4 listopada 1982 roku.
Tego dnia o 22.05 Eugeniusz K. zawiadomił telefonicznie Komisariat IV Milicji Obywatelskiej w Poznaniu o zaginięciu swojej córki Alinki. Jedenastolatka, mieszkająca przy ulicy Dziewanny w dzielnicy Poznania Naramowice, wyszła z domu około 16.30 na nieodległą łąkę, by „narwać trawy dla królików”.
Zarządzono poszukiwania, które niestety nie przyniosły żadnych efektów. Co gorsza, szybko zarysował się mroczny kontekst zniknięcia dziewczynki.
Oto parę miesięcy wcześniej na terenie Naramowic, a dokładniej pomiędzy ulicami Jasna Rola i Łużycką, odnaleziono zwłoki starszej kobiety, które ktoś 26 lutego zabrał z kaplicy cmentarnej.
Z Policjanta dowiadujemy się, że: „Ciało kobiety było okrutnie okaleczone; miało wycięte narządy płciowe i piersi. Obciętych części ciała przy zwłokach nie znaleziono”.
Później się okaże, że obydwa fakty trzeba ze sobą powiązać.
Dwudziestego dziewiątego listopada 1982 roku miało miejsce zdarzenie, które ostatecznie też trzeba było wciągnąć do akt sprawy. Na cmentarzu komunalnym w dzielnicy Poznania Miłostwo natrafiono na kolejne podobnie zbezczeszczone zwłoki. Zauważono jednak eskalację działań: tym razem bowiem sprawca wyciął większy płat skóry. Wszystko wskazywało na to, że Poznań, cmentarny Poznań, staje się miejscem, w którym ktoś regularnie zaspokaja swoje chore żądze.
***
Włączamy dyktafon. Jerzy Jakubowski, energiczny facet po pięćdziesiątce, niegdyś milicjant, potem, po transformacji ustrojowej w 1989 roku, Naczelnik Wydziału Dochodzeniowo-Śledczego Komendy Wojewódzkiej Policji w Poznaniu, a na ostatnim etapie swojej kariery zawodowej szef poznańskiego Zarządu Centralnego Biura Śledczego, zaczyna opowiadać nam o dawnym śledztwie.
Powoli cofamy się więc do lat osiemdziesiątych. Do wydarzeń, które znalazły finał 28 lipca 1986 roku w areszcie śledczym w Poznaniu – tego dnia i w tym miejscu wykonano bowiem karę śmierci przez powieszenie, jedną z ostatnich w Polsce.

Ta ponura sprawa ma kilka początków.
***
Jakubowski: Mówicie panowie, że to straszna sprawa, że mogła zmienić takiego młodego milicjanta, jakim wtedy byłem?
No tak, ale ja traktowałem tę sprawę jak zadanie, jak kolejne zlecenie. Nie zastanawiałem się głębiej nad tym. Nie filozofowałem na temat tego gówna. Ja po prostu chciałem skutecznie prowadzić śledztwo. Starałem się patrzeć instrumentalnie. Dla mnie najważniejsze było ustalić sprawcę.
Interesowała mnie skuteczność. Tylko to. Takie też zadanie stawiali moi przełożeni. Taka jest istota pracy śledczej.
I w gruncie rzeczy metoda działania była podobna do tej, jaką się stosowało przy rozpracowywaniu człowieka zdrowego czy, mówiąc krwiściej, mniej pierdolniętego. Widziałem wiele form śmierci, więc działanie tego typu psychopaty nie robiło już na mnie większego wrażenia.
Naprawdę, bez bajerów.
Skąd mu się to wzięło? Skąd tego typu działania?
Jak on sobie to wymyślił? Jak on sobie wymyślił taki sposób zaspokajania popędu seksualnego?
Nie jestem psychiatrą.
Ale pewnie będziemy o tym jeszcze rozmawiać. Później.
Czy miałem emocjonalny stosunek do tej sprawy?
Tak.
Znałem wielu wstrętnych typów, ale do niego jednego tylko czułem fizyczną niechęć, niekłamaną odrazę. Trudno mi było podać mu rękę. Oczywiście, starałem się, żeby on tego nie odczuł, ale tak było. Jego czyny były bardzo specyficzne, delikatnie mówiąc. Nigdy później z czymś takim się nie spotkałem.
***
Zupełnie przypadkowo dowiedzieliśmy się, że to pies przyczynił się do odnalezienia zwłok Alinki. Piętnastego grudnia 1982 roku, niedaleko ulicy Jasna Rola wywęszył i wyciągnął na powierzchnię fragmenty jelit ofiary. Owszem, przeszukiwano tę okolicę, ale zabójca ukrył ciało w piasku, pod wałem ziemi, i dzięki temu odsunął w czasie moment odkrycia morderstwa.
Sekcja zwłok przeprowadzona przez doktora Mariana Stochaja z poznańskiego Zakładu Medycyny Sądowej wykazała, że ciało dziewczynki było okaleczone w podobny sposób jak ciała z Naramowic i z Miłostowa. Zyskano zatem pewność, że nekrofil oraz morderca to jedna i ta sama osoba.
Zabójstwo, czyli wydarzenie inicjujące formalne wszczęcie śledztwa, okazało się więc „zaledwie” epizodem bardziej rozbudowanej historii, nad rekonstrukcją której pracowały w postępowaniu operacyjnym kolejne ekipy funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej, prokuratorów i biegłych specjalistów.
***
– Ona zupełnie nie pasowała do tego schematu – mówi wspomniany doktor Marian Stochaj, którego odwiedziliśmy, aby wypytać o różne szczegóły związane z tamtym śledztwem. – Do tego nekrofilnego schematu.
Znany i bardzo zasłużony dla wymiaru sprawiedliwości poznański medyk sądowy stoi przy otwartym oknie w jednym z wielkich gabinetów Zakładu Medycyny Sądowej, który mieści się na ulicy Heliodora Święcickiego, tuż przy gmachu Międzynarodowych Targów Poznańskich. Zaciąga się papierosem.
– Myśleliśmy, że facet gustuje tylko w trupach. A tu nagle coś takiego. Dziewczynka. Dlaczego?
Marian Stochaj to siedemdziesięcioparoletni, ale krzepki mężczyzna. Średni wzrost, niewielki brzuszek, odbrobinę mefistofeliczna bródka. Naszą uwagę zwracają też lekko rozpięta koszula i srebrna bransoleta na ręce.
– To była dla nas cholerna nowość.
W tamtych czasach Stochaj był już uznanym specjalistą medycyny sądowej z ponaddwudziestopięcioletnim stażem. Krytyczny. Dociekliwy. Uparty. Znany ze swoich inspirujących, choć i złośliwych uwag. Postrach studentów ostatniego roku medycyny, którzy musieli przystąpić u niego do egzaminu praktycznego.
Postanowiliśmy porozmawiać z doktorem, bo to przecież on, z racji swojej funkcji, najdokładniej przyjrzał się krwawym skutkom postępowania nekrofila i zabójcy. Co więcej, uczestniczył również w naradach, konsultacjach i analizach śledczych w czasie intensywnych działań poszukiwawczych. Takiego ważnego i oryginalnego źródła wiedzy nie można pominąć.
Słuchamy więc lakonicznych wypowiedzi medyka.
– No tak, zastanawialiśmy się, kim mógł być sprawca. Myśleliśmy na przykład, że to stary facet.
Siadamy teraz przy dużym stole konferencyjnym.
Stąd mamy widok na imponującą bibliotekę.
– Snuliśmy też przypuszczenia, że to jest jakiś rzeźnik. Cięcie miał przecież bardzo fachowe. Szybko nabierał wprawy.
Stochaj daje nam ciekawy miniwykład o pojęciu eskalacji. Jedną z dwóch głównych jej przyczyn jest poczucie bezkarności.
***
Śledztwo w sprawie wszczął i objął swoim nadzorem prokurator Włodzimierz Świtoński z ramienia Wydziału Śledczego Prokuratury Wojewódzkiej w Poznaniu. Był to specjalny wydział zajmujący się najpoważniejszymi i najtrudniejszymi sprawami karnymi z terenu województwa poznańskiego.
„Nie sposób powiedzieć”, napisze Jakubowski po latach we wspomnieniowej książce, „ilu ludzi pracowało przy tej sprawie: oficerowie wyodrębnionej grupy operacyjno-śledczej, a także dziesiątki osób z różnych jednostek wykonujących zlecone im działania”. Wszystko dlatego, że: „Zaginięcie dziecka jest dla policjantów sygnałem do szczególnej aktywności”.
Między innymi patrolowano i obserwowano cmentarze. Sondowano środowiska gwałcicieli, dewiantów seksualnych, innych osób z przeszłością kryminalną. Typowano i sprawdzano bardzo wielu podejrzanych, szczególnie tych, którzy zdradzali objawy choroby psychicznej. Jeden z tropów – jak się potem okazało fałszywych – zaprowadził milicję aż do Koła, miasta leżącego na skraju Wielkopolski. Podobno brano też pod uwagę pewnego księdza. Mroczna strona naszego regionu została więc dokładnie zlustrowana. Bezskutecznie jednak.
„Pierwszy mały efekt”
Jerzy Jakubowski zamyka oczy. Próbuje przypomnieć sobie okoliczności wydarzenia, do którego chcemy nawiązać.
Sięgamy raz jeszcze do Policjanta. Jeden z nas odczytuje na głos ważny fragment, który dotyczy kolejnego ruchu przestępcy.
„Noc z 28 na 29 stycznia 1983 roku była wyjątkowo ciemna. Rano pracownicy cmentarza na Miłostowie zawiadomili milicję, że znaleźli rozkopany grób. Nie było wątpliwości – to znowu on. Tym razem trumna była wyciągnięta z grobu, a zwłoki, podobnie jak poprzednio, w charakterystyczny sposób zbezczeszczono. Sprawca wyciął cały płat skóry od piersi do narządów rodnych i zabrał go ze sobą. Oględziny dały tym razem pierwszy mały efekt – nekrofil pozostawił po sobie skromną wizytówkę. Był to wyraźny odcisk buta pozostawiony na miękkiej ziemi rozkopanej mogiły. Ślad ten sfotografowano i dokonano dokładnych pomiarów. Pozwoliło to na stwierdzenie, iż właściciel obuwia jest osobą niezbyt wysoką, posiadającą szczupłą budowę ciała. Sytuacja zaczynała być zła. Nekrofil – sprawca zabójstwa dziecka igrał pod nosem milicji”.
Zafrapowało nas szczególnie jedno wyrażenie.
Jakubowski otwiera oczy. Spogląda na nas.
***
Jakubowski: Tak napisałem. „Igrał pod nosem milicji”.
Czy to słuszne sformułowanie?
Ale taki był odbiór milicjantów.
Tak to wyglądało z ich perspektywy! On się wymykał. Pojawiał się, żeby za chwilę zniknąć. Rozumiecie, panowie? Stąd ten skrót myślowy. On rzeczywiście nie zaplanował sobie wodzenia milicji za nos. On po prostu w pewnych momentach nie był w stanie zapanować na swoim popędem seksualnym, za którym podążał na cmentarz. Nie kontrolował tego.
Ale trzeba na ten temat powiedzieć jeszcze jedno.
Po odnalezieniu ciała Alinki optyka śledczych się zmienia.
Już nie szukają zboczeńca, który wykopuje zwłoki, oni teraz szukają zabójcy dziecka. Działania milicji stają się więc coraz bardziej rygorystyczne, precyzyjne. Od tego momentu oględzin, bardzo dokładnych, dokonują najwyższej klasy eksperci kryminalistyki.
***
Wróćmy jeszcze na chwilę do książki Jerzego Jakubowskiego i podkreślmy, że dzięki wzmożeniu rygoru oględzin udaje się uzyskać „pierwszy mały efekt”.
„Mały”, ale przestępca jednak zaczyna się ucieleśniać, zatraca widmowy charakter. Można już mówić o jakichś cechach, właściwościach. Pojawia się punkt zaczepienia dla wyobraźni śledczych. To przecież ważne. W ramach działań operacyjnych i rozpoznawczych funkcjonariusze Komendy Miejskiej Milicji Obywatelskiej w Poznaniu konsultowali zdarzenia z doktorem Marianem Stochajem i innymi specjalistami. Próbowano na podstawie danych ze sprawy – takich, jakie wówczas były dostępne – dokonać tego, co dzisiaj określa się mianem profilowania sylwetki sprawcy. W gruncie rzeczy jednak błądzono we mgle.

Szalenie ważną rolę odegrał tu pewien film.
Noc majowa
To był prawdziwy przełom w śledztwie. Bardzo sensacyjny, bo ze strzałami, z ucieczką, z pościgiem. Wszelkie skojarzenia z konwencją filmową są jak najbardziej na miejscu – również dlatego, że szalenie ważną rolę rzeczywiście odegrał tu pewien film.
Przyznał to potem sam przestępca. Podkreślał to nawet sąd.
„Zamiar udania się na cmentarz powstał w umyśle oskarżonego”, czytamy w uzasadnieniu wyroku, „bezpośrednio po obejrzeniu filmu »Wilczyca«, w szczególności zaś tych scen, w których demonstrowano wydobywanie zwłok”.
Zacznijmy więc od 6 maja 1983 roku: w piątkowy wieczór zabójca ogląda wyreżyserowany przez Marka Piestraka polski horror, który właśnie tego roku wszedł do kin.
„Na tym filmie byłem na godzinę osiemnastą albo dwudziestą”.
Jest pod dużym wrażeniem tej nastrojowej produkcji, w której pełno trumien, rozkopanych grobów, seksu, trupów, krwi.
Możemy się tylko domyślać, jak bardzo rozpala się na widok niektórych obrazów, jak dalece ulega czarowi dynamicznego podkładu dźwiękowego. Film musiał bardzo skutecznie stymulować emocje. Według Wikipedii przyciągnął około dwóch milionów widzów.
Pobudzony nekrofil wraca do domu.
Przygotowuje potrzebne narzędzia, czyli łopatę, latarkę, linkę, nóż. Później seksuolog napisze, że towarzyszyło temu podniecenie seksualne. Tak uzbrojony zabójca udaje się na Miłostowo.
„Na cmentarz jechałem tramwajem”, będzie opowiadał już jako oskarżony. „Nie pamiętam numeru. Był to chyba przegubowiec. Jechałem mniej więcej w środku”.
W aktach sprawy można znaleźć informacje na temat warunków pogodowych. Było wtedy pochmurno i ciepło. Panowała duża wilgotność.
Zwolnijmy teraz odrobinę tempo naszej rekonstrukcji.
Zbliża się północ.
Nekrofil wchodzi na teren miłostowskiego cmentarza. Krąży. W końcu znajduje świeży grób i zaczyna go rozkopywać. Po jakimś czasie natrafia na trumnę. Zrywa jej wieko, następnie za pomocą linki wyciąga zwłoki Teresy P. i zanosi je w krzaki oddalone o jakieś 10 metrów.
Obmacuje martwe ciało.
Rozcina nożem odzież zmarłej i zabiera się „do dzieła”.
Próbuje odpreparować płat skórny łącznie z tkanką podskórną od wysokości obojczyków do wzgórka łonowego i ud. Tym razem ingeruje więc w ciało o wiele ostrzej – i znacznie sprawniej niż zazwyczaj.
Tak wygląda szczyt eskalacji.
Doktor Marian Stochaj w rozmowie z nami stwierdza, że to był „majsztersztyk”.
– Tak jakby zrobił to jakiś doświadczony prosektor, doświadczony rzemieślnik – dodaje. – Cięcia były doskonałe. Nie można więc powiedzieć, że kierował się jakimś impulsem. On musiał sobie dokładnie to obmyślić, zaprojektować.
Skrupulatną i metodyczną pracę nagle przerywają strzały.
Z niewielkiej odległości.
Najpierw trzy. Potem pada czwarty – ostatni.

Zbliża się północ.
Nekrofil dostrzega też błysk racy. Ucieka więc, porzucając lub gubiąc wszystkie rzeczy, które zabrał ze sobą na „wyprawę”.
Ucieka przez zarośla, płoty, ogródki działkowe, tory. Dociera w pobliże jeziora Rusałka. Stamtąd, być może po ochłonięciu, około 5.00, podrapany i spocony, wraca do domu, na ulicę Wodną przy poznańskim Starym Rynku.
Zdołał zbiec. Jest wolny. Ale ciągle myśli o seksie z trupem. Całkowicie się na tym fiksuje.
Z opinii seksuologicznej doktora Lechosława Gapika, datowanej na 4 czerwca 1984 roku, dowiadujemy się, że: „Po powrocie do domu myślał, co zrobić dalej”.
Tak jakby nic sobie nie robił z ostatnich wydarzeń. Jakby zupełnie go nie obeszły!
„Bardzo żałował”, czytamy dalej w aktach, „że nie udało się dokończyć zdejmowania skóry, zastanawiał się, czy nie wrócić na cmentarz. W końcu zdecydował, że przygotuje sobie pętlę i jeśli przyjdzie któraś z koleżanek żony, to zadusi ją, a później zdejmie z niej skórę. Nie zastanawiał się, co zrobi z ciałem”.
***
O zdarzeniu zostaje powiadomiony oficer dyżurny poznańskiej Komendy Miejskiej. Wkrótce wieści dochodzą do kapitana Zbigniewa Kańskiego, który piastował w niej funkcję zastępcy Naczelnika Wydziału Dochodzeniowego. O sytuacji dowiaduje się też starszy sierżant sztabowy Zbigniew Kotecki, który uczestniczy w śledztwie od samego początku.
Wszyscy jadą na miejsce. Tam zapadają już szybkie decyzje. Jedna z najważniejszych dotyczy wszczęcia pościgu przy użyciu milicyjnych psów.
Jako pierwszy wkracza do akcji owczarek niemiecki Retman 7690.
Mniej więcej dwie godziny po zdarzeniu, o godzinie 1.50, pies podejmuje trop z miejsca, gdzie leżą porzucone zwłoki i widoczny jest ślad obuwia sprawcy. Zwierzę biegnie przez krzaki do płotu cmentarza. Następnie lasem w kierunku ulicy Wrzesińskiej. Dalej do ogródków działkowych i w pobliże torów prowadzących z Poznania w kierunku Antoninka. Po przebiegnięciu około półtora kilometra gubi trop.
Drugi pies, Rejt 7689, zostaje wypuszczony o 2.45. Pokonuje podobną drogę. Ale i on, niestety, gubi trop.
W ramach wsparcia Komendy Miejskiej oficer dyżurny Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Poznaniu wysyła trzeciego psa.
Maksel 4546 rozpoczyna pracę o 5.30. Ta próba też się nie powiedzie. Pies podejmie trop i doprowadzi w to samo miejsce, co jego poprzednicy. Klapa?
Patrol, owszem, nie popisał się, psy zgubiły trop, ale akcja jeszcze się przecież nie skończyła. W pewnym sensie pościg trwa dalej.Za chwilę głównymi aktorami staną się osoby odpowiedzialne za procesowe dokonanie oględzin miejsca przestępstwa i biegli. Analizując ślady, będą po swojemu tropili przestępcę.
Około godziny 5.00 pod domy prokuratora Włodzimierza Świtońskiego i doktora Mariana Stochaja podjeżdżają radiowozy. Przed 6.00 obaj wkraczają na teren cmentarza.
Tymczasem się przejaśnia.
Nastaje sobotni ranek.
Jest zimno – temperatura sięga zaledwie czterech stopni Celsjusza. We znaki dają się mgła i rosa.
W takich to okolicznościach rozpoczynają się oględziny miejsca zdarzenia. Biorą w nich udział wspomniani już prokurator Świtoński i doktor Stochaj, a także technik kryminalistyki. Protokołuje starszy sierżant sztabowy Kotecki.
Pracują prawie trzy godziny.
***
W aktach można znaleźć pierwszy rysopis nekrofila sporządzony na drugi dzień po oględzinach miejsca zdarzenia.
„Był to osobnik w wieku 30-35 lat, wzrostu około 175-180 cm, szczupły, sylwetka wysmukła, twarz pociągła, włosy ciemne, krótkie, czesane do góry, ubrany w spodnie ciemne i kurtkę do pasa w kolorze beżowym”.
Starszy sierżant sztabowy Zbigniew Kotecki sporządził rysopis na podstawie relacji funkcjonariuszy, którzy w nocy patrolowali cmentarz i natknęli się na nekrofila.

Wszczęto pościg przy użyciu milicyjnych psów.
Ślad numer jeden
Ekipa śledcza pod nadzorem prokuratora znajduje i utrwala podczas oględzin 15 śladów.
Sporządzoną przez protokolanta listę otwiera papier pakowy  – ślad numer jeden.
Oto jego charakterystyka.
„Papier workowy beżowy, na którym przyklejona jest metka z napisem o treści: Fabryka Opak. Kosmetycznych »Pollena Łaskarzew«. Nazwa wyrobu: słoik 50 g. Brutto 9.30. Netto 9. Data produkcji: 6.12.82. Nr normy: 423 szt. Na papierze pieczątka prostokątna koloru granatowego o treści: »Ostr. Zakł. Cel.-Papier. PN-76 P-79005 OK. 3 listopad”.
***
Jakubowski: Papier pakowy z nadrukiem „Pollena Łaskarzew”. Niby nic, drobiazg, a jednak to właśnie ten napis okazał się kluczem do sukcesu.
Dlaczego? Już mówię.
Najpierw ustalono, że Pollena współpracuje w Poznaniu – między innymi – z Ziołolekiem, którego siedziba mieściła się na ulicy Marcina Chwiałkowskiego. Potem milicjanci sprawdzili zatrudnionych tam pracowników. Wyszło na to, że przede wszystkim są to kobiety, co znacznie ułatwiło działania. Wkrótce „na celowniku” pojawił się niejaki Edmund Kolanowski, palacz. Sprawdzono jego przeszłość. Facet był karany za trzy usiłowania gwałtów w okolicach poznańskiego jeziora Rusałka. Został skazany w marcu 1974 roku na dziewięć lat pozbawienia wolności, wyszedł na przedterminowe warunkowe zwolnienie. Co więcej, z dostępnej opinii psychiatrycznej wynikało, że w czasie badań przyznał się do rozkopania grobu i okaleczenia zwłok.
Czyżby strzał w dziesiątkę?
Zarządzono obserwację, czyli puszczono „betkę” za Edmundem, ale także za dwoma innymi pracownikami Ziołoleku – „betkę”, bo tymi czynnościami w Wojewódzkim Urzędzie Spraw Wewnętrznych zajmował się Wydział B.
Jak wygląda taka operacja?
Daje się zlecenie którejś z sekcji naszego wydziału. Pada polecenie: ten i ten ma być pod obserwacją. Oficerowie czasem nawet nie wiedzą, czego dana sprawa dotyczy. Po prostu mają się dowiedzieć wszystkiego o figurancie. Więc chodzą za nim, robią mu zdjęcia.
Tak jak w filmach szpiegowskich. Najpierw za obserwowanym idzie na przykład kobieta, wsiada z nim do tramwaju. Potem obserwowanego przejmuje ktoś inny. Potem za obserwowanym jedzie jakiś samochód. I znowu zmiana.
A kiedy klient idzie spać, mówimy: „Położyliśmy go spać”. Wtedy pracuje mniej osób.
W sprawach bardzo, bardzo poważnych wynajmuje się mieszkanie po sąsiedzku.
Ale wracając do sprawy…
W jednym z „komunikatów” – czyli dokumentów, w których spisuje się przebieg dnia – pojawiła się informacja, że na twarzy Kolanowskiego widoczne są wyraźne ślady zadrapań, które mogą być związane z ucieczką z cmentarza miłostowskiego. Zdaje się, że medyk potwierdził to skojarzenie. W końcu w Komendzie Miejskiej zapada decyzja o realizacji zatrzymania. Akcją kieruje kapitan Zbigniew Kański. Odpowiada merytorycznie za całość działań operacyjno-rozpoznawczych i dochodzeniowych w tej sprawie.
***
Szesnastego maja 1983 roku o 13.40 funkcjonariusze milicji ubrani po cywilnemu przyjeżdżają do siedziby Ziołoleku. Krótko potem trzydziestosześcioletni Edmund Kolanowski ma już na rękach kajdanki. Według akt zatrzymania dokonał podporucznik Włodzimierz Tomaszewski.
Podejrzany nie stawia oporu. Milczy. Nie wydaje się zaskoczony. Robi wrażenie kogoś bardzo skoncentrowanego.
Zostaje wsadzony do samochodu operacyjnego i natychmiast przewieziony do Komendy Miejskiej przy placu Wolności.

Szesnastego maja 1983 roku o 13.40 zabójca miał już na rękach kajdanki.
Pierwsze przesłuchania
W Komendzie Miejskiej pojawia się doktor Marian Stochaj, który na polecenie prokuratora ma przeprowadzić badanie zatrzymanego. W pokoju na czwartym piętrze w Wydziale Dochodzeniowym ekspert wita się z Edmundem Kolanowskim.
– Był bardzo roztrzęsiony – wspomina Stochaj. – „Co ty taki spocony?”, zapytałem go. Coś tam odburknął, że się przeziębił. Miał bardzo bełkotliwą mowę. Powiedziałem, żeby mu dali coś na uspokojenie. Dali. No i się uspokoił.
Po chwili dodaje:
– Był to niewysoki, szczupły facet.
Po krótkim wstępie doktor rozpoczyna czynności. W sprawozdaniu stwierdzi u zatrzymanego „(…) ślady obrażeń na przedramieniu prawym i obu goleniach o charakterze przeważnie rysowatych otarć naskórka”. Obrażenia te według medyka znajdowały się „(…) w okresie gojenia (po strupach) i powstały przed upływem siedmiu/dziesięciu dni od zadziałania narzędziem (narzędziami) ostrymi, ostrokończastymi”. Biegły potwierdzi również tezę, że obrażenia te mogły powstać u zatrzymanego w wyniku gwałtownego przedzierania się przez zarośla.
***
Jakubowski: Nie, nie, panowie, 14.00 to nie jest dziwna godzina. To jest bardzo dobra godzina.
Proszę popatrzeć.
Od momentu zatrzymania klient jest pod kluczem przez dwie noce. Mamy w takim układzie cały dzień na przesłuchanie. Potem gość idzie spać, tak? Potem znowu przesłuchanie. Potem po raz drugi idzie spać. W ten sposób mija czterdzieści osiem godzin, po których trzeba podjąć decyzję: areszt czy nie.
Koniec końców, to element gry z podejrzanym. Dwie noce w celi są naprawdę dużym przeżyciem, proszę mi wierzyć.
Często widzimy dzisiaj w telewizji taką scenę: grupa komandosów rzuca człowieka na ziemię.
O co chodzi?
Tak podejrzanemu pokazuje się nieuchronność.
Nieuchronność, panowie. On musi mieć pewność, że zderza się z siłą, że tu, kurwa, nie ma zmiłuj się.
Tak samo podczas przesłuchania. Oficer musi emanować pewnością siebie, bo przecież cały czas jest obserwowany przez delikwenta, który chce się okazać sprytniejszy.
Coś jeszcze wyjaśnię.
Na tego rodzaju działanie mówimy: „realizacja”.
I to nie jest coś spontanicznego. To nie było tak, że nagle wyznaczono ludzi, którzy mieli pojechać po gościa. To wszystko było starannie przemyślane. Kto ma jechać, jak postępować. Czy rozmawiać z nim już w czasie jazdy na komendę, czy nie.
Przypomniało mi się teraz jedno bardzo dynamiczne zatrzymanie. Pojechałem z kolegą po podejrzanego.
Dom jednorodzinny. Pukamy. Cisza, nic, żadnego odzewu. Nagle słyszymy, że ktoś zamyka kolejny zamek.
Kolega chce odstąpić.
„Może znajdziemy lepszą okazję”, stwierdza.
„Absolutnie nie”, ja na to.
Ściągnęliśmy policjantów z rejonu.
Wyważono drzwi.
Panowie, wtedy po raz pierwszy i ostatni wycelowałem do człowieka z załadowanej broni. Możecie więc sobie wyobrazić, co się we mnie działo.
Gość stał na drugim końcu korytarza.
W rękach trzymał łom.
No, to był gorący moment.
Albo, albo. Albo on atakuje, albo ja strzelam.
Na szczęście odrzucił łom. Szybko został skuty.
Cały rozdygotany, siedząc na tapczanie, zaczął się przyznawać do serii włamań dokonanych na terenie Poznania. Jeszcze w tym mieszkaniu opowiedział o chyba ośmiu czynach.
Dlaczego tak szybko zmiękła mu rura?
Po prostu chciał nas ułagodzić, widział przecież, że byliśmy na niego nieziemsko wściekli.
Dlaczego o tym mówię?
Każde takie zdarzenie było bardzo pouczające – dla mnie.
Po sprawie Kolanowskiego wiedziałem już na pewno, że język trzeba dopasowywać do przesłuchiwanego.
Bywa niekiedy tak, że należy używać języka wulgarnego, aby dotrzeć do bandyty.
Nie „zabiłem”, ale „zajebałem”. Nie „kochałem się z kobietą”, bo on by tego nie zrozumiał, a „ruchałem się”.
Na takich, co tego nie wiedzieli, mówiliśmy: „palcem robiony” [śmiech].
Przesłuchiwany musi wiedzieć, o co mi chodzi.
Przesłuchując któregoś razu Kolanowskiego, użyłem metafory. Powiedziałem: „Tylko ty składasz taki podpis na zwłokach”. Miałem na myśli te charakterystyczne ślady po wycięciach piersi i narządów rodnych. Kolanowski spojrzał na mnie bezmyślnie. Nie zakapował. „No tylko ty tak wycinasz” – to już zrozumiał.
W innej sprawie klient przyznał mi się do zabójstwa po półgodzinie zdecydowanego przesłuchania. W konsekwencji musiałem całą noc nad nim pracować, a chciałem zdążyć na mecz, który ostatecznie przeszedł mi koło nosa. Mimo to strasznie byłem zadowolony. Bo każde przełamanie przestępcy dawało satysfakcję zawodową.
Przyznanie się to jest moment odprężenia, choć chwilę potem trzeba się zabierać do bardzo szczegółowego odpytywania.
Ja w przesłuchiwaniu czułem się bardzo dobrze. Bardzo to lubiłem. A przesłuchiwałem rozmaite typy.
Co mnie najbardziej w tym kręciło?
Wydobycie szczegółów. Potwierdzenie winy. Doprowadzenie do pęknięcia człowieka. To mnie najbardziej kręciło. Doprowadzenie do pęknięcia. Dojście do momentu, w którym klient mówi: „Tak, zrobiłem to”.
A ludzie załamywali się z różnych powodów. Na skutek argumentów. Bo chcieli uzyskać dla siebie korzyść procesową.
Lubiłem przesłuchiwać też dlatego, że to była pewna gra emocjonalna.
Coś panom jeszcze powiem.
Od pierwszej rozmowy dużo zależy. Pierwsza rozmowa ustawia podejrzanego czasem na okres całego śledztwa. Dlatego jej znaczenie jest przeogromne!
Mój podwładny prowadził kiedyś ciekawą sprawę. Zabójstwo na weselu. W trakcie przesłuchania następuje przełamanie. Podejrzany pyta: „Ciekawe, czy pan wie, czym udusiłem”.
I co tu zrobić, prawda? Jak się zachować, żeby nie popełnić błędu?
No cóż, to jest gra. Może on blefuje, może to nie jest dla niego ważne, ale trzeba zachować ostrożność.
Podejrzany trafił jednak na inteligentnego chłopaka, który bez słów, za pomocą języka ciała, odpowiedział: „Stary, jestem absolutnie pewny, czym to zrobiłeś”.
Okazało się, że zabił witką, którą zerwał z drzewa. Usiadł w samochodzie za swoim bratem i go udusił.
Przypuszczaliśmy, że to może być kabel, drut, ale nikt nie wpadł na witkę.
Potem była rozprawa. Nastąpiło odwołanie zeznań. Sąd powiedział, że żaden milicjant nie wymyśliłby witki, także sąd. Więc dla sądu to przyznanie się było wiarygodne. A kwestia wiarygodności w naszym fachu to rzecz kluczowa, jeszcze dużo o niej będziemy mówić.
A kto mnie uczył przesłuchiwać?
Andrzej Przywieczerski.
Kierownik Sekcji Kryminalnej Komendy Wojewódzkiej Milicji Obywatelskiej – a po 1983 roku Wojewódzkiego Urząd Spraw Wewnętrznych – w Poznaniu, gdzie trafiłem zaraz po studiach, w 1978 roku. Człowiek z wieloletnim doświadczeniem. Pan Andrzej.
Zaczęło się od protokołowania jego przesłuchań. Siadałem, brałem długopis i zapisywałem, co mówił.
Przesłuchania prowadził spokojnie. Zawsze widoczna była główna myśl, klarownie rozwijana. Dziesiątki pytań. Pozornie nieważnych.
Czasami się obruszałem, bo nie było na niektóre pytania odpowiedzi. On wtedy mówił tak: „To nie o to chodzi. Chodzi o to, że nikt ci nie zarzuci, że zapomniałeś o to spytać. A też przecież bywa i tak, że brak odpowiedzi jest istotny”.
Dodawał, że ważny jest zapis reakcji na pytanie. „Przesłuchiwany wykazuje oznaki zdenerwowania”. „Przesłuchiwany patrzy w bok”. I tak dalej, i tak dalej.
Towarzyszyłem panu Andrzejowi nie tylko podczas przesłuchań. Bo na przykład były też okazania. Wydałoby się, że to jest czynność prosta, ale ona niekiedy miała bardzo poważne znaczenie dla śledztwa.
Kapitan potrafił używać bardzo trafnych, szalenie precyzyjnych i nadzwyczaj pewnych sformułowań. Niby banalnych, ale ostatecznie pod względem procesowym niezwykle wiarygodnych. Czasem pytałem: „Ale panie kapitanie, po co te wszystkie szczegóły?”. Byłem młodym, ambitnym milicjantem, po studiach prawniczych, nabuzowanym wiedzą. On wtedy odpowiadał: „Twój protokół będą atakować z każdej możliwej strony. Dlatego wszystko trzeba zapisywać. Każdy detal”.
Uprzytomnił mi więc wagę dokumentów, jakie sporządzamy w naszej robocie. Wagę protokołowania czynności.
Pomógł też rozstrzygnąć różne dylematy. Na przykład w kwestii języka. Jak spisać przesłuchanie lumpa, który nie potrafi złożyć poprawnie jednego prostego zdania? Czy użyć na papierze wulgarnego języka tego menela, czy języka powszechnie uznawanego za kulturalny? Kapitan zawsze mi powtarzał: „To nie jest twoje przesłuchanie, tylko tego palanta. Więc nie możesz kolorować jego wypowiedzi. Bo jak stanie przed sądem, odezwie się po swojemu, to sąd się zdziwi”.
***
Po badaniu przeprowadzonym przez doktora Stochaja kapitan Kański nie wytrzymuje. Wbrew zwyczajom postanawia sam przesłuchać zatrzymanego. Sprawa jednak jest wyjątkowa, trudna, łatwo tu o błąd, więc kapitan chce działać osobiście. Zresztą to nie powinno wcale dziwić. W obliczu takiego wyzwania poziom adrenaliny wyraźnie rośnie. Jak tu nie wejść na boisko i nie poharcować sobie? Nie powalczyć? Nie sprawdzić samego siebie?
Kapitan zarządza więc doprowadzenie Kolanowskiego do swojego pokoju. Zaczyna przesłuchanie właściwie z marszu. Od zatrzymania minęła wszakże ledwie godzina.
Protokołuje Zbigniew Kotecki. Obecny jest też kapitan Jerzy Nowakowski. Pouczywszy Kolanowskiego, że podejrzewa się go o rozkopanie trzech grobów i znieważenie zwłok trzech kobiet na cmentarzu Miłostowo w Poznaniu, kapitan Kański pyta, czy przyznaje się do tych czynów.
„Tak”, odpowiada Kolanowski i zaczyna składać wyjaśnienia.
Tak?
Nie za łatwo poszło?
Dziwne. Gdzie tu jest haczyk?
Wrócimy do tego później.
Tymczasem początek wydaje się całkiem niezły. Teraz trzeba odpowiednio kontynuować rozmowę.

Kapitan z marszu zaczyna przesłuchanie.
Kapitan stawia więc kolejne pytania, a odpowiedzi układają się w makabryczną opowieść. Nekrofil najpierw się usprawiedliwia: „Miewam zaburzenia psychiczne, które w dalszym ciągu u mnie występują i objawiają się silną nerwicą, dużym zanikiem pamięci oraz tym, że zaczepiałem kobiety”.
Potem przechodzi do sedna sprawy: przyznaje, że na miłostowskim cmentarzu rozkopywał groby i wycinał narządy z kobiecych zwłok.
W relacji Kolanowskiego zwraca uwagę słowo „bawić”. Będzie odtąd wielokrotnie używane w trakcie następnych przesłuchań:
„Wyciętymi narządami kobiecymi ze zwłok bawiłem się w ten sposób, że miałem taką z gąbki lalkę i przyszywałem do niej te wycięte narządy”.
Także „lalka” bardzo często pojawia się w wypowiedziach nekrofila:
„Po przyszyciu bawiłem się z tą lalką jak z kobietą”, precyzuje, „czyli swojego członka wkładałem do przyszytych narządów i trzymałem, wykonując ruchy aż do osiągnięcia wytrysku”.
Lektura tej relacji oznacza obcowanie z bardzo specyficznym rodzajem realizmu:
„Była zawsze przeze mnie uszyta ze szmat i po przetrzymaniu jej przez dwa-trzy dni przyszyte narządy odpruwałem i paliłem w piecu, a lalkę rozwalałem i wyrzucałem do śmieci na podwórzu. Za każdym razem robiłem nową lalkę, jak miałem nowe narządy wycięte. Dokonałem dwóch wycięć narządów kobiecych ze zwłok na cmentarzu w Miłostowie, bo w trzecim przypadku nie zdążyłem wyciąć, bo tam strzelanina była”.
***
Obecnie kapitan Kański już nie żyje. Nie zapytamy go już zatem o uczucia, które mu towarzyszyły podczas tamtej rozmowy. Wydaje się, że musiało to być bardzo emocjonujące doświadczenie: siedzieć twarzą w twarz z nekrofilem, schodzić w głąb jego chorej osobowości, krok po kroku odsłaniać jego przeszłość…
A może wcale nie? Może po prostu wykonywał swoją robotę i myślał tylko o tym, aby wyciągnąć jak najwięcej wartościowego materiału od przesłuchiwanego?
Na pewno była to trudna rozmowa. Aby się o tym przekonać, wystarczy przyjrzeć się wnikliwiej samemu zapisowi. Daje się w nim wyczuć jakiś dojmujący autentyzm. Mimo że dzisiaj trudno ten dokument odcyfrować: pożółkły, trochę postrzępiony papier, ręczne pismo, które stawia opór oczom przywykłym do drukowanych słów. A może właśnie dlatego? Może ten mozół lektury też jest swoistym przesłaniem?
Tak czy owak protokół jest utrwaleniem sytuacji, w której nekrofil, już złapany, po raz pierwszy przedstawia własną prawdę. Swoją wersję wydarzeń.
Dzięki temu już na tym etapie śledztwa możemy prowizorycznie zrekonstruować fragmenty chorego życiorysu „Kolanosia”, jak go potem nazwie jeden z urzędowych obrońców. Możemy odtwarzać w wyobraźni różne scenki z przeszłości nekrofila. Powiększać pewne szczegóły. Zatrzymywać, cofać, przewijać do przodu ten perwersyjny film.
Kolanowski, który uzbraja się w scyzoryk, latarkę, rękawiczki.
Kolanowski, który zawija specjalnie skonstruowaną łopatę w zabrany z pracy papier pakowy z nadrukiem „Pollena Łaskarzew”.
Kolanowski, który wsłuchuje się w wycie filmowej wilczycy, a potem wyrusza na cmentarz.
Kolanowski, który szuka świeżego grobu. Rozkopuje go. Otwiera wieko trumny. Wyciąga zwłoki. Bezcześci je.
Dowiadujemy się więc, że przestępca działał, kiedy jego konkubina wyjeżdżała na kilka dni z domu, że bywał pod wpływem wizualnych podniet.
Ale sięgamy również w przeszłość.
Widzimy tam młodego, choć już żonatego, mężczyznę, który masturbuje się nad zwłokami zmarłej sąsiadki.
Widzimy chłopca, który kradnie damską bieliznę; który bardzo często się onanizuje.
***
Doktor Lechosław Gapik w swojej opinii seksuologicznej rozpozna później specyficzny fetyszyzm narządów płciowych. „Kolanowski”, napisze biegły psychiatra, „nigdy nie był zainteresowany całą kobietą (a więc jej wiekiem, karnacją, cechami psychicznymi lub formami aktywności seksualnej). Jego zainteresowania seksualne odnosiły się wyłącznie do narządów płciowych kobiety, w części także jej piersi. Temu aspektowi podporządkowana była cała jego aktywność seksualna (…)”.
Kolanowski chce tylko jednego: martwych skrawków do praktyk onanistycznych.
Nie jest to jednak „mężczyzna, który nienawidzi kobiet”, jakiego znamy ze skandynawskich kryminałów.
Jest to mężczyzna, który…
Właśnie. Który co?
„Nie jest on sadystą”, to jeszcze raz Gapik, „nie zabijał z lubieżności, nie czerpał satysfakcji seksualnej z zabijania swoich ofiar. Były to raczej szczególne czynności przygotowawcze do działań zasadniczych, to jest fetyszystyczno-nekrofilijnych”.
Kolanowski czerpał satysfakcję z wycinania narządów, a potem ich specyficznego wykorzystywania.
***
Przesłuchanie trwało ponad sześć godzin. Skończyło się o 21.15. Potem Kolanowski podpisał protokół, który liczył 14 stron. Po wszystkim przestępca wrócił do aresztu.
Tak oto zaczynała się dla Kolanowskiego pierwsza noc w izolacji.
***
Gdzie więc jest haczyk? Dlaczego poszło tak łatwo?
Wszak Kolanowski nie przyznał się do czynów popełnionych w Naramowicach, czyli do zbezczeszczenia zwłok na tamtejszym cmentarzu i do zabójstwa Alinki. A przecież śmierć dziecka jest tu najważniejsza. W protokole nie ma nawet wzmianki na ten temat.
Dlaczego? Co oznacza to przemilczenie? Czy w trakcie przesłuchania Kański zagadnął o to, czy też z jakichś powodów postanowił odłożyć rzecz na później?
Może więc Kolanowski, mówiąc chętnie o swoich poczynaniach na Miłostowie, podejmuje grę, która ma celu skuteczne odcięcie się od Naramowic?
***
Następnego dnia, czyli 17 maja 1983 roku, o 14.30 odbywa się pierwsze przesłuchanie prokuratorskie.
Przeprowadza je prokurator Włodzimierz Świtoński. Bez świadków. To doświadczony fachowiec. Uważny. Zamknięty w sobie. Nieufny. Zaczynając przesłuchanie, podbija stawkę.
Na podstawie dostępnego materiału Świtoński stawia zarzuty popełnienia pięciu czynów: zabójstwa Alinki, zbezczeszczenia zwłok na cmentarzu w Naramowicach w lutym 1982 roku oraz trzech czynów, do których Kolanowski przyznał się poprzedniego dnia. Przestępca musi więc od tej pory liczyć się z tym, że przegrana w pojedynku z wymiarem sprawiedliwości może oznaczać karę śmierci. Kolanowski broni się, jak umie. Konsekwentnie przyznaje się do czynów popełnionych na Miłostowie, ale odżegnuje od działań w Naramowicach. Motywacja jest oczywista. Miłostowo to nekrofilia, Naramowice to zabójstwo. W tym „koncepcie” więc Kolanowski szuka ocalenia.
Po przesłuchaniu Świtoński podejmuje decyzję o zastosowaniu aresztu tymczasowego na trzy miesiące.
Nie jest zadowolony z efektów, dlatego 19 maja 1983 roku raz jeszcze przesłuchuje Kolanowskiego. Nic to nie daje, niestety.
„Nie pamiętam, abym dokonał zabójstwa dziewczynki w Naramowicach”, mówi przestępca. „Nie pamiętam, abym wyciął narządy ze zwłok na cmentarzu w Naramowicach”.
Tej karkołomnej wersji będzie się trzymał aż do 7 września 1983 roku.
 
_________________

Ostatnio zmieniony przez BALKAN 2016-09-25, 23:26, w całości zmieniany 2 razy  
 
     
BALKAN 
Administrator


Pomógł: 1 raz
Wiek: 43
Dołączył: 23 Paź 2010
Posty: 543
Wysłany: 2016-09-25, 22:44   

Porucznik wkracza do akcji
Poznańska Komenda Miejska nie radziła sobie ze śledztwem. Co więcej, operacyjniacy z sekcji kryminalnej rzekomo nie dowierzali talentom oficerów z sekcji dochodzeniowej. Sprawa Edmunda Kolanowskiego utknęła więc w miejscu.
W obliczu ewidentnego impasu śledztwo przejął Wydział Dochodzeniowo-Śledczy Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Poznaniu, kierowany przez naczelnika pułkownika Stanisława Mroza i jego zastępcę majora Zenona Smolarka.
Nie było w tym zresztą nic dziwnego. Sprawy trudne, wzbudzające powszechną ciekawość (a o tej bębnił cały Poznań) trafiały, wcześniej czy później, właśnie tam, do elitarnego wydziału.
Trzydziestego czerwca 1983 roku major Smolarek wezwał do siebie porucznika Jakubowskiego.
W obecności jego bezpośredniego przełożonego, kapitana Przywierczerskiego, nakazał Jakubowskiemu „przejęcie do przesłuchań” opornego aresztanta. Chodziło o to, by skłonić Kolanowskiego do przyznania się do działań na terenie naramowickiego cmentarza, a przede wszystkim do zabójstwa Alinki K.
Jerzemu Jakubowskiemu miał pomagać starszy sierżant sztabowy Zbigniew Kotecki, który w tym celu został oddelegowany z Komendy Miejskiej.
***
Jakubowski: Pamiętam ten dzień. Opisałem go nawet w swojej książce.
„Smutny” – tak mówiliśmy na zastępcę naczelnika, którym był Smolarek – kazał mi odwołać plany urlopowe. Nie będę ukrywał, nie było mi to na rękę. Wszystko w dupę wzięło [śmiech].
***
Zenon Smolarek, w latach dziewięćdziesiątych Komendant Główny Policji, dzisiaj generał w stanie spoczynku, wyjaśnia nam, dlaczego prowadzenie sprawy zlecił właśnie Jerzemu Jakubowskiemu:
– Sprawa była naprawdę ciężka. Nie mogliśmy dać plamy. A ja wierzyłem w Jurka. Dlaczego? Miał za sobą szereg rozwiązanych spraw. Był bezpośredni, konsekwentny. Potrafił znakomicie operować materiałem dowodowym. W trakcie przesłuchań odpowiednio dawkował swoją wiedzę. Wartość wydobywcza Jurka, że tak powiem, była wysoka.
Równie pochlebnie wypowiada się pułkownik Stanisław Mróz, który stwierdza, że już wtedy, w 1983 roku, Jerzy Jakubowski był doświadczonym oficerem.
– Jurek miał odpowiednie podejście – wspomina były naczelnik przy kawie. – Dawał radę tam, gdzie inni nie dawali. Był skuteczny. Jechał w teren i sprawca się przyznawał. Załatwiał sprawę w jeden dzień.
Mróz się uśmiecha i dodaje:
– Był pupilkiem.
***
Jakubowski: Dlaczego ja?
Powiedziano mi, że jestem najmniej obciążony [śmiech]. No chodziło o to, że mam luzy i w związku z tym mogę wziąć sprawę. Co mam jeszcze powiedzieć? Major Smolarek był surowym przełożonym. Nie chwalił. Ale tak, czułem się wyróżniony.
W tamtym czasie to była najważniejsza sprawa w wydziale.
Wszystko odłożyłem więc na bok i zabrałem się za Kolanowskiego.
***
Aresztowanego zaczął rozpracowywać tandem Kotecki i Jakubowski. Pierwszy, przed czterdziestką, był doświadczony i skrupulatny. Drugi zaś, dwudziestoośmioletni pistolet, po studiach prawniczych, niezwykle ambitny, naładowany potężną dawką adrenaliny.
Tandem ten dostał zadanie: doprowadzić do przyznania się do zabójstwa Alinki i zweryfikować dowody. W tym celu miał współpracować z prokuratorem w zakresie powoływania biegłych i kierunkowania śledztwa.
Dowody były dość mocne. Krew na kurtce olimpijce i na kluczu francuskim, które zabezpieczono w mieszkaniu Kolanowskiego, odpowiadała grupie i podgrupie zamordowanej dziewczynki. Przeciwko podejrzanemu świadczyło też to, że „(…) zwłoki zbezczeszczone na cmentarzu miłostowskim”, jak napisał Jakubowski w swojej książce, „miały niemal tożsame ślady z ujawnionymi na cmentarzu naramowickim i na zwłokach dziecka”. Gdyby zdecydowano się pójść z takimi dowodami do sądu, proces zakończyłby się najprawdopodobniej wyrokiem skazującym. Sprawa jednak była tak bulwersująca, że wszyscy oczekiwali „otwarcia” podejrzanego, „rozkucia” go. Przyznanie się jest przecież „koroną dowodów”. Stawką było więc wyjaśnienie motywacji Kolanowskiego. Poznanie jego pokręconej psychiki.
***
Jakubowski: Zapoznałem się z aktami, które mi dostarczył Zbyszek Kotecki. Rozmawiałem z nim o różnych szczegółach. Ze dwa dni to trwało.
Chciałem się zorientować, co to jest za ptica. Jak reaguje na pytania, jak odnosi się do swojej byłej żony, do dzieci.
Pogrzebałem więc trochę w życiorysie Kolanowskiego i ułożył mi się obraz zamkniętego w sobie człowieka. Człowieczka, właściwie. Ograniczonego. Z defektem psychicznym.
Musiałem wymyślić sposób na nawiązanie kontaktu. Pierwszym moim celem było więc zachęcenie Edmunda do rozmowy, więcej, wciągnięcie do rozmowy. Trzeba było znaleźć jakąś płaszczyznę porozumienia.
Zbyszek nie zrobił tego. Bo rozmawiał za grzecznie. To był zbyt elegancki facet jak na tego typu przestępstwa.
„Zbyszku”, mówiłem do niego, „jesteś zbyt delikatny. Z nim trzeba rozmawiać językiem, którego on używa na co dzień. A to lump jest, pener”.
Podzieliliśmy się robotą. Zbyszek miał prowadzić „przesłuchania na życiorys”, czyli rozmawiać o pracy, szkole, dzieciństwie. Chodziło tu o podtrzymywanie kontaktu. A ja miałem drążyć kwestię zabójstwa, przycisnąć Kolanowskiego.
***
Postanowiliśmy porozmawiać z przywoływanym już wielokrotnie Zbigniewem Koteckim.
Nie był on, co prawda, głównym aktorem w sprawie, ale swoje zrobił i nie można tego pominąć. Najpierw tropił przestępcę, potem go przesłuchiwał. Musiał jakoś zapamiętać tamtą historię i swój w niej udział.
Jakubowski zadzwonił do Koteckiego i zaprosił w naszym imieniu na spotkanie.
Miało ono specyficzny przebieg.
Kotecki nie pamiętał szczegółów, nie potrafił tak elokwentnie jak jego młodszy kolega przedstawić własnej opowieści. Z drugiej strony sama niepozorna postać oficera, jego gesty, dawkowane słowa, rozbrajająca skromność sugestywnie oddawały klimat emocjonalny tamtej sprawy.
Do naszej wywiadowczej „bazy” Kotecki przywiózł „pamiątki”. Były to zdjęcia Alinki, Kolanowskiego, zbezczeszczonych zwłok, schowane w starej, pożółkłej kopercie. Wyciągnął fotografie, byśmy mogli je pooglądać.
Potem patrzyliśmy uważnie na naszego rozmówcę, kiedy z trudem przetrząsał swoją pamięć. Mówił, że ciągle przebywał poza domem. Że żona miała o to pretensje.
– Pociłem się w nocy, mówiłem coś przez sen – opowiadał nam. – Żona mnie wtedy budziła i pytała, co się ze mną dzieje.
Kiedy wyczerpaliśmy temat, Kotecki schował fotografie do koperty, pożegnał się i odjechał.
***
Jakubowski: Moje pierwsze przesłuchanie Kolanowskiego?
Czwartego lipca 1983 roku.
Jak to wyglądało?
Poszedłem po niego na dół do aresztu – tak to rozegrałem.
Nie dostrzegłem żadnej reakcji, żadnego niepokoju. No ale on przecież jeszcze wtedy nie wiedział, o co chodzi.
Przede mną stał anonimowy człowiek. Nie miał żadnych charakterystycznych cech, które wskazywałby, że to tego typu zbrodzień. Taki sobie zwykły żuczek. Drobny, może nawet trochę zaszczuty ludzik. W zielonym dresie [śmiech]. Wszystkie jego ciuchy zostały przejęte do badań, więc dostał od milicji zielone portki. Przychodził w nich na przesłuchania [śmiech].
Zabrałem klienta ze sobą. Otworzyłem pokój.
Usiadł na krześle przy biurku, ja usadowiłem się bokiem do Kolanowskiego.
Przedstawiłem się. Powiedziałem, kto jestem, skąd.
„Teraz ja będę prowadził śledztwo. I dlatego, kurwa”, mówię do niego, „nie ma już miejsca na żarty. Teraz będziemy rozmawiać konkretnie i na temat. To, co żeś pieprzył Zbyszkowi Koteckiemu, nie ma znaczenia”.
Nie, wcale nie chciałem przestraszyć Kolanowskiego. Po prostu wprowadziłem inny klimat. Chciałem pokazać, że będę działał w sposób zdecydowany.
Klient musiał poczuć, że jaja się skończyły.
„Spędzimy ze sobą dużo czasu, Kolanowski, wiele, wiele godzin”, powiedziałem jeszcze do niego. „Musimy się więc szanować”.
Mówił niewiele. Półsłówkami. Spiął się i tak już zostało.
Ale patrzył mi ciągle prosto w oczy. Bez przerwy. Nigdy żaden przesłuchiwany tak się na mnie uporczywie nie gapił. I tak uważnie słuchał. Pamiętam to spojrzenie. Do dzisiaj.
Podajemy naszemu rozmówcy Policjanta. Jest tam zaznaczony fragment o spojrzeniu właśnie. Jakubowski czyta po cichu.
Jakubowski: No tak.
***
To, przed jak trudnym zadaniem stanął porucznik Jerzy Jakubowski, uświadomił nam generał Zenon Smolarek, który także przesłuchiwał Edmunda Kolanowskiego, wstępnie, na próbę.
– Chciałem się pobawić jego psychiką – mówi nam. – Rozkruszyć trochę jego charakter.
Prosimy o opis aresztanta.
– Blady. Miałem wrażenie, że śmierdzi trupami.
Generał myśli.
– Porównałbym go do ślimaka zasklepionego w skorupie. Bardzo wrażliwy. Bał się niespodzianek. Trzeba było uważać, żeby nie nadepnąć. Nie wystraszyć. Nie wkurzyć. Edziu miał swój własny wewnętrzny świat. Cały czas tam przebywał.
Jakubowski wspomniał, że podwładni nazywali Smolarka „Smutny”. Rzeczywiście, coś w tym jest. Generał to wysoki mężczyzna. Bardzo spokojny. O szczupłej, pociągłej twarzy. Bujnych brwiach. Ma przyjemne, choć lekko pobłażliwe spojrzenie. Usta są wydatne. Owszem, smutne, sceptyczne, z lekka ironiczne, ale też raz po raz układają się w promienny uśmiech.
– Starałem się zdobyć jego zaufanie – kontynuuje nasz rozmówca – skutecznie go zapewnić, że nie chcemy źle, że chcemy dobrze.
Generał pociąga łyk kawy. Spogląda na nas. Wtedy pojawia się jeden z tych jego promiennych uśmiechów.
– Taka blada sierota była z niego. Łeb spuszczony. Często się zastanawiałem, czy dotarło do niego to, co powiedziałem. Nie spotkałem wielu takich klientów w swoim życiu zawodowym.
Pytamy generała o jakieś jedno konkretne przesłuchanie. Generał odpowiada po chwili:
– Siedzimy w moim gabinecie. Przy stole Kolanowski. Głowa pochylona. Wzrok wbity w ziemię. Naprzeciwko siedzę ja i wertuję gazetę. Cisza. Od dłuższej chwili. Hm, dużo tej ciszy było między nami [śmiech].
Co jakiś czas mówię do niego półgębkiem: „Edziu, słyszałeś?”.
Nic. Żadnej reakcji.
„Edziu, pytanie zadałem”.
Nic.
„Kolejorz wygrał. Interesują cię wyniki?”.
Kolanowski podnosi głowę.
„Przeczytać ci fragment?”.
Kiwa głową, że tak.
No to czytam.
„Edziu”, odzywam się innym razem, „wypijesz kawę?”.
„Uhm”.
„Smakowała ci?”.
„Tak”.
„Dawno nie piłeś, co?”.
Potem zadaję szereg pytań.
Ale odpowiedzi nie następują szybko. O, nie. Edek często odpowiadał na drugi dzień, po tym, jak sobie w celi dokładnie wszystko przemyślał. Bał się, że moje pytania to pułapki. Widzicie, panowie, niby ciołek, prostak, a jednak miewał wzloty.
„Edek”, mówiłem do niego, „nie chcesz rozmawiać. Naprawdę? Dlaczego?”.
Kiedyś zapytałem go, czy chce zapalić.
Kiwnął głową.
Przyniesiono paczkę papierosów i zapałki.
Zapalił.
Paczka leżała przed nim na stole.
Wpatrywał się w nią intensywnie.
Przechwyciłem to jego uporczywe spojrzenie.
„Chcesz do celi?”, zapytałem.
„A można by?”, on na to zdziwiony.
„Edziu”, odpowiadam, „wszystko można by”.
I na drugi dzień był łaskaw odpowiedzieć na któreś z moich pytań.
Pytamy, czy wierzył w to, że Kolanowski zostanie „rozkuty”.
– Raczej byłem pewny, że pęknie – pada odpowiedź. – Wiedziałem, że trzeba spokojnie drążyć skałę.
***
Jakubowski: Zgadzam się, Edek mimo wszystko swój rozum miał. Świadczyła o tym chociażby sprawa z kurtką, na ściągaczach której znaleziono krew Alinki.
Kiedyś ni stąd, ni zowąd wypalił: „To nie moja kurtka, przez pomyłkę wziąłem ją z WuZetki”. To taka kawiarnia, jak by ktoś nie wiedział. Zaskoczył mnie. Bardzo. Ale nie mogłem tego dać poznać po sobie.
Potem doszło do mnie, jak bardzo musi być czujny ten, który przesłuchuje. Zanim zaczepisz klienta, dokładnie wszystko przeanalizuj i przygotuj sobie skrupulatnie różne odpowiedzi.
„Edmund”, mówię do niego gwałtownie, „ty mnie naprawdę nie doceniasz! Rozmawiałem o tej kurtce ze wszystkimi. Z twoją dupą, Grażyną, też. Oni mi powiedzieli, od kiedy ty masz tę kurtkę. Więc co ty mi tu pierdolisz, kurwa jego mać. Chłopie, daj sobie spokój!”.
Blefowałem. Ale skutecznie. On wtedy spojrzał w okno.
Nic nie powiedział, słowem nie skomentował.
Ale też nigdy tego nie robił. Nigdy do mnie nie powiedział: „Panie poruczniku, ma pan rację”.
Nie sięgnął więcej po ten argument.
Ale ta jego odzywka dowodziła, że przygotowywał się do naszych spotkań. Tak, miał swój rozumek. To nie ulega wątpliwości.
Zmagania z Kolanowskim
Jakubowski: To były ciężkie przesłuchania. Dużo monologów z mojej strony. Wystartowałem na początku lipca 1983 roku, a w połowie miesiąca już zacząłem odczuwać zniechęcenie. Nie było właściwie żadnych efektów. Bałem się, że za chwilę podziękują mi tak jak Zbyszkowi. Że mi powiedzą: „Weź ty się, chłopie, zajmij czymś innym” [śmiech].
***
„Analizowałem jego zachowanie”, sięgamy ponownie do Policjanta, „szukałem w nim słabych punktów. Czułem intuicyjnie, że ma na swoim koncie inne przestępstwa. Prawie codziennie spotykałem się z majorem Smolarkiem, któremu referowałem stan sprawy. Major krytycznie oceniał postępy śledztwa, ale nakazywał dalej »drążyć skałę«. Zwracał uwagę na to, jak zachowywał się K., kiedy mówiłem mu o dzieciństwie, o matce”.
***
Jakubowski: Czasami do przesłuchań przygotowywałem się w domu. Gdy wszyscy domownicy już sobie pochrapywali, siedziałem w kącie i dumałem.
Pamiętam jeden z pomysłów, na który wpadłem w czasie takiej swojej „nasiadówki”.
Narysowałem Kolanowskiemu wagę.
„Zobacz”, mówiłem do niego, „to przemawia na twoją korzyść, a to, widzisz? To przemawia na twoją niekorzyść. Zobacz, jak szala się przechyla. Wniosek jest prosty, Edmund, musisz się przyznać”.
A on ciągle swoje: „Panie poruczniku, gdybym to zrobił, tobym się przyznał”.
***
Jerzy Jakubowski zamyka oczy. Robi to często, kiedy próbuje sobie przypomnieć jakieś detale z przeszłości.
Ma rękawy podciągnięte do łokci. Siedzi na krześle odwróconym tyłem do przodu.
Właśnie zapytaliśmy o najważniejsze momenty w tej części śledztwa.
***
Jakubowski: Utkwiły mi głęboko w pamięci szczególnie dwa momenty.
Pewnego dnia, po południu, około 17.00, dzwoni major Smolarek. „Przyjeżdżaj natychmiast do komendy”, mówi do mnie.
W pierwszej chwili pomyślałem, że Kolanowski zrobił sobie krzywdę w areszcie. Byłem skazany na domysły, bo szef mi nic więcej nie powiedział. Dawkował emocje. Moje [śmiech].
Wsiadłem w tramwaj i pojechałem do roboty.
Komendę mieliśmy na ulicy Jana Kochanowskiego.
Okazało się, że razem z Edkiem siedział facet, którego aresztowano za jakieś sprawy „pegowskie”, czyli za przestępstwa gospodarcze. To był major Wojska Polskiego, emeryt. Miał jakiś zajazd, robił drobne przewałki.
O co chodziło?
Ku naszemu ogromnemu zaskoczeniu Kolanowski opowiedział współaresztowanemu przebieg zabójstwa dziewczynki. Z detalami. Opisał nawet, jak wykrawał fragmenty ciała. A major miał córeczkę, z którą chodził na spacery właśnie w okolicach ulicy Jasna Rola, gdzie – jak pamiętacie – została zamordowana Alinka.
No i major nie wytrzymał, po prostu się rozsypał. Nic dziwnego, to był normalny facet, na poziomie, tyle że złodziej. Wpadł w panikę i zażądał rozmowy z naczelnikiem. Podobno ciskał się strasznie.
***
Generał Zenon Smolarek pamięta to wydarzenie bardzo dobrze.
– Pierwszy raz w życiu rozmawiałem przez telefon z aresztowanym – uśmiecha się. – To było tak.
Wieczorem wracam do domu.
Dzwoni telefon.
„Panie naczelniku”, ktoś mi melduje, „mamy straszny problem!”.
„Co się stało?”, ja na to.
„Facet z celi Kolanowskiego wpadł w szał. Płacze, krzyczy”, pada odpowiedź. „Chce rozmawiać z naczelnikiem. Co mam robić?”.
„Dajcie go”, mówię.
Dali.
Słyszę roztrzęsiony głos.
„Siedzi tu ze mną niejaki Kolanowski, panie naczelniku. Choćbyście mnie zabili, nie będę z nim dalej w tej w celi siedział!
Kurwa, on mi zaczął opowiadać o zabójstwie tej dziewczynki! Przenieście mnie stamtąd!”.
Wspomniał coś o jakiejś ławeczce, na której siadał z córką, a obok której została zamordowana Alinka.
Wysłuchałem i zadzwoniłem do razu po Jurka.
***
Jakubowski: Dostałem polecenie przesłuchania tego majora „na protokół”.
Nie było to łatwe zadanie. Musiałem z faceta wyciągnąć wszystkie szczegóły, które usłyszał do Kolanowskiego, a był przecież całkowicie roztrzęsiony.
Zaklinał się, że nie wróci do tej samej celi. No i nie wrócił.
Nie zrobiliśmy mu tego.
Skończyłem to przesłuchanie i poszedłem do naczelnika.
Było bardzo późno, więc sądziłem, że mam już fajrant. Ale Smolarek powiedział, że nic z tego. „Bierz się za Edmunda teraz”, zaordynował.
Musiałem ochłonąć. Co wtedy myślałem?
Że gość po prostu nie wytrzymał ciśnienia przesłuchań. Odbierałem to na plus dla siebie. Mówię to w tej chwili otwarcie, bez krępacji. Uważałem, że to był efekt mojej pracy. Całkiem niezły. To była przecież pierwsza opowieść Edmunda o zabójstwie. To była wiarygodna opowieść, aczkolwiek niepełna. Dlaczego? Bo skupił się tylko na tych najdrastyczniejszych momentach. To widocznie podniecało Kolanowskiego. To mówienie o wycinaniu narządów rodnych. Ten palant zachwycał się w obecności majora, że zdobył świeże ciało.
Wziąłem więc Kolanowskiego na rozmowę. To była krótka piłka.
„Chyba wiesz, o co chodzi, stary, nie?”, mówię do niego. „Wiesz, co się stało, czy nie wiesz?”.
„Co?”, on na to.
„Ten, co z tobą siedział, nie wytrzymał twojego pierdolenia”.
„On sobie to wszystko wymyślił. Ja tego nie mówiłem”.
„Jak to: nie mówiłeś?!”.
No i taka rozmowa była między nami.
Wyraźnie był jednak zdenerwowany. Rozemocjonowany. A kiedy był pod wpływem silnych emocji, wyglądał tak, jakby mu było bardzo zimno. Dostawał drgawek. Trząsł się strasznie.
„Jest dobrze”, pomyślałem sobie.
Ale Kolanowski, niestety, ocknął się po chwili.
„To jest absolutna bzdura, nic takiego nie mówiłem”, oznajmił już uspokojony. Dodał, że możemy doprowadzić do konfrontacji, jeśli chcemy. Nie skorzystaliśmy z tego, choć było to kuszące rozwiązanie. Major tak przeżył wynurzenia Kolanowskiego, że nie chcieliśmy go dodatkowo maltretować.
***
„Nadal więc byłem w punkcie wyjścia”, tak opisywał w swojej książce stan rzeczy po przesłuchaniu Jakubowski. „Ale nie do końca. Widziałem, że podejrzany jest wyraźnie załamany, że zaczyna się bać, że zaczyna kalkulować, czy się już przyznać i jak to przeprowadzić, aby była to dla niego najkorzystniejsza wersja. Musiałem odpocząć”.
***
Jakubowski: Drugi ważny moment był związany z matką Kolanowskiego.
Prokurator Posadzy zasugerował kiedyś, żeby zorganizować spotkanie matki z synem. Ale ja nie byłem do tego przekonany. Jej wizyta mogła przecież wywrzeć odwrotny skutek. Edmund mógł się jeszcze bardziej zamknąć z powodu silnych emocji. Przemyślałem jednak sprawę i postanowiłem doprowadzić do takiego spotkania.
Pojechałem do domu matki Kolanowskiego.
Gdzie ona mieszkała? W Poznaniu, gdzieś na Łazarzu, chyba na ulicy Lodowej. To była starsza pani, taka zwyczajna babcinka.
Przedstawiłem się, powiedziałem, jaką sprawę prowadzę. Kobieta była zorientowana. Wiedziała, o co jest podejrzany jej syn. Prasa o tym jednak pisała.
Rozmawialiśmy długo. W końcu powiedziałem jej, że jedyną szansą na ocalenie życia przez Edmunda jest przyznanie się do zabójstwa. Dzięki temu – tłumaczyłem kobiecie, częściowo w to wierząc zresztą – psychiatrzy będą mogli zbadać dokładnie syna i orzec, że jest niepoczytalny. Początkowo niechętnie odniosła się do tego pomysłu. „Ja już nigdzie nie wychodzę”, mówiła, „nie robię nawet sama zakupów”.
Zaoferowałem jej pomoc. Obiecałem, że przyjadę po nią służbowym samochodem, że pomogę zejść. Bardzo mi zależało na jej zgodzie, więc robiłem, co mogłem. Aż wreszcie dała się przekonać.
To było jakoś w sierpniu 1983 roku.
Zajeżdżamy na ulicę Jana Kochanowskiego. Wprowadzam kobiecinę do swojego pokoju. Ona siada. Raz jeszcze proszę ją, żeby skłoniła syna do mówienia prawdy. Zapewniam o swoich dobrych intencjach.
Panowie, mówię szczerzę, bez żadnych bajerów. Ja naprawdę brałem pod uwagę to, że Edmund zostanie uznany za niepoczytalnego. Miałem wtedy zaledwie 28 lat, byłem, można by powiedzieć, gówniarzem jeszcze. Wierzyłem w to.
No i poszedłem po Kolanowskiego.
Starsza pani została na chwilę sama ze Zbyszkiem Koteckim.
Idąc ze mną, Edmund nie wiedział, w czym za chwilę weźmie udział. Myślał pewnie, że będzie to po prostu kolejne przesłuchanie.
Wszedł. Był zaskoczony. Podszedł do matki. Przywitał się, choć niewylewnie. Usiadł na krześle naprzeciwko niej.
Zaczęła do niego mówić bardzo ujmująco. Powiem panom, że byłem wzruszony. Oto matka, której jeden syn umarł przedwcześnie i której drugi syn jest podejrzany o potworne rzeczy, mówi tak: „Ja temu panu ufam. I jeżeli chcesz mieć w życiu kogoś, kto cię będzie kochał, masz temu panu powiedzieć prawdę”.
Edmund się wtedy zaczął trząść. Znowu wpadł w ten charakterystyczny dygot. Ale tym razem dostał niemal ataku padaczki.
Matka zagrała swoją rolę znakomicie. Lepiej, niż się mogłem tego spodziewać. Nie wyraziła współczucia. Synku, nie martw się, będzie dobrze. Niczego takiego nie powiedziała na szczęście. Wyraziła konkretną myśl: „Musisz powiedzieć prawdę, całą prawdę”.
Na tym skończyło się widzenie. Zbyszek odwiózł starszą panią, a ja zostałem z Edmundem.
„Co ty na to?”, mówię do niego.
A on na to nic.
Monologowałem przez jakieś dwie godziny.
W końcu się ocknął i wrócił do swojej melodii: „Panie poruczniku, gdybym to zrobił, tobym się przyznał”.
***
Kiedy poznańska milicja z wielkim trudem rozpracowywała Kolanowskiego, do Komendy Głównej spłynęły materiały, które wywarły istotny wpływ na dalszy rozwój śledztwa.
Mowa w nich była o dwóch zdarzeniach.
Pierwsze miało miejsce 28 lipca 1980 roku w kaplicy cmentarnej w Nowej Soli. Ktoś zbezcześcił zwłoki siedemdziesięciodwuletniej Stanisławy K.
Jakubowski: Sprawca wyciął płat skóry z górnej części klatki piersiowej, z okolicy brzucha i podbrzusza, sięgający do spojenia łonowego.
Drugie zdarzenie wiąże się z zabójstwem dokonanym w nocy z 16 na 17 marca 1981 roku w Wawrze koło Warszawy. Ofiarą była dwudziestojednoletnia Hanna S.
Jakubowski: Rany zadane ofierze przypominały do złudzenia te, które zadawał Edmund.
Akta spraw przesłano do Wydziału Dochodzeniowo-Śledczego Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Poznaniu.
Jakubowski: Zapoznaliśmy się z nimi dokładnie. Nie miałem wątpliwości. To musiał być Kolanowski! Ten sam modus operandi, jak my to mówimy.
***
Wtedy właśnie, na początku września 1983 roku, major Zenon Smolarek wezwał do siebie porucznika. Jerzy Jakubowski usłyszał: „Jesteś zmęczony. Idź odpocząć”.
Pytamy o ten dzień generała.
– No cóż – wspomina. – Efektów tymczasem nie było. Postanowiłem więc wypędzić Jurka na urlop.
Sam zainteresowany mówi nam, że przyjął tę decyzję ze zrozumieniem.
– Miałem pójść odpocząć, to poszedłem. Przyznaję, byłem zmęczony – opowiada. – Ale, nie powiem, wkurzyłem się też trochę. Odebranie sprawy to jednak wotum nieufności.
– Jurek zrobił swoje, wyczerpał wszystkie możliwości – odsłania kulisy tamtej decyzji pułkownik Mróz. – Kto wie, może się sobie nawzajem znudzili z Kolanowskim?
– Zapytałem kiedyś szefa, dlaczego to zrobił – uśmiecha się Jakubowski. – Uzyskałem lakoniczną odpowiedź: „Chciałem coś zmienić”. Taki był Smutny, zawsze oszczędny w słowach [śmiech].
Kapitan Szrama
Podajemy Jakubowskiemu plik kartek.
– Co to jest? – zaczyna przeglądać. – A, protokół z przesłuchania Edmunda. Siódmy września 1983 roku.
– Właśnie – mówimy – siódmy września, przełomowa data.
Nasz rozmówca zagłębia się w akta.
– Kapitan Michał Gajdamowicz. W obecności kapitana Andrzeja Przywieczerskiego.
Przez chwilę czyta po cichu, potem spogląda na nas, wraca do tekstu. Wtedy wybrzmiewa kluczowe zdanie: „Przyznaję się, że w dniu 4 listopada 1982 roku w Naramowicach dokonałem zabójstwa dziewczyny”.
– Edmunda „rozkuł” kapitan Gajdamowicz – przypominamy Jaku-bowskiemu coś, o czym doskonale wie.
Ciekawi nas jego reakcja na dźwięk tego nazwiska. Po chwili dopytujemy:
– Kto to właściwie był?
***
Kapitan Michał Gajdamowicz to człowiek legenda. Poznański gliniarz o bogatej, a zarazem skomplikowanej biografii.
– Bardzo go ceniłem – mówi nam jeden ze starych znajomych Gajdamowicza. – Był zadziorny, szyderczy, kpiący. Był takim wyrazistym ucieleśnieniem męskości. Stanowił dla mnie wzór oficera. W latach osiemdziesiątych leciał w telewizji serial z Borewiczem. Pamiętacie, 07, zgłoś się. Dla mnie Gajdamowicz był przeciwieństwem Borewicza. Więcej, Borewicz to dydek przy Gajdamie. Kapitan Szrama – taki miał pseudonim.
– Gajdam – generał Smolarek ożywia się, słysząc to nazwisko. – „Ten ze szramą”, tak o nim mówiono. Więźniowie bali się go. „Kto cię będzie przesłuchiwał?”. Gdy ktoś na takie pytanie odpowiadał: „Gajdamowicz”, słyszał: „Masz przerąbane!”.
Po chwili Smolarek dodaje:
– Dzieciństwo spędził w domu dziecka. W Związku Radzieckim.
***
Jakubowski: Długo nie byłem na tym urlopie. Parę dni zaledwie. Siódmego września 1983 roku zadzwonił do mnie kierownik sekcji, Przywieczerski: „Jurek, mamy przełom. Kolanowski się przyznał. Jutro jest wizja lokalna. Jeśli chcesz, możesz przyjechać”.
Dowiedziałem się, że to właśnie Michał „rozkuł” Edmunda.
Jeszcze tego samego dnia przyjechałem do komendy, żeby poznać szczegóły.
***
– Pamiętajcie jednak, panowie, że to Jurek dał podkład pod Gajdamowicza – przypomina nam pułkownik Mróz. – Te dwa miesiące nie poszły na marne.
– Ale jak on to zrobił? – dopytujemy.
– To był wspaniały oficer. Świetny do pracy z największymi kryminalistami. Jak to zrobił? Może jakoś zabajerował? Zapicował?
Słuchamy.
– Kolanowski był już zmęczony. Miał świadomość rangi dowodów. Pojawił się nagle nowy przesłuchujący. „Po co mam się męczyć dalej?”, może tak sobie pomyślał. „Co mi tam, przyznam się. Nie dam rady dłużej”.
Wtedy z całą mocą uświadamiamy sobie, że zwierzchnicy Koteckiego, Jakubowskiego, Gajdamowicza i innych aktywnych w tej sprawie oficerów, byli naprawdę świetnymi strategami. „Rozkucie” Kolanowskiego należy uznać za ich nad wyraz błyskotliwe dzieło koncepcyjne.
„Dobry” milicjant (Kotecki) został zastąpiony przez „złego” śledczego (Jakubowskiego), którego wymieniono z sukcesem na „bardzo złego” operacyjniaka (Gajdamowicza).
Jakubowski wspomni później, że taką przeplatankę przesłuchujących sam lubił stosować, gdy został naczelnikiem.
***
Jakubowski: Michał był mocnym, zdecydowanym człowiekiem.Czterdziesty rocznik. Miał wtedy 43 lata. Był więc starszy ode mnie o 15 lat. Ja pracowałem w wydziale dopiero cztery lata. On dużo więcej. Prowadził najtrudniejsze śledztwa z najgorszymi zakapiorami.
Spójrzcie, panowie, na jego zdjęcie. Ono wszystko wyjaśnia. Kiedyś jeden z moich przyjaciół zapytał, oglądając fotografie z wizji lokalnej: „Który to Kolanowski? Ten ze szramą?”. A ten ze szramą to był właśnie Michał [śmiech]. On niekiedy samą swoją posturą odstraszał największych bandziorów. Dzieciństwo, zdaje się, spędził w Związku Radzieckim. No więc był surowym, trudnym facetem. Znacie, panowie, serial Pasikowskiego Glina? Ja to oglądam zawzięcie. Radziwiłłowicz gra tam rolę komisarza Gajewskiego. On mi przypomina Gajdamowicza. Bardzo. Ale Michał był zdecydowanie przystojniejszy. Jest jeszcze drugi aktor, który mi się kojarzy z Gajdamowiczem… Więckiewicz, tak, Więckiewicz. Michał strasznie się podobał kobietom. Naprawdę. Miał w sobie coś z demona.
***
– Panie Jurku, ale jak on to zrobił? – pytamy coraz bardziej rozpaleni ciekawością.
– Nie wiem tego dokładnie – Jakubowski rozkłada ręce. – Gdy wtedy przyjechałem do komendy, zagadnąłem o to samego Michała. „Jurek”, on mi na to, „ja mu powiedziałem tak: jak się nie przyznasz, to będziesz wisiał. Po prostu będziesz wisiał, będziesz gnił”. Mówił językiem jeszcze bardziej zdecydowanym niż ja. Co tu kryć, bardzo krwistym. Nigdy nie zdradził, jak to zrobił. Czasami coś powiedział. Ale bardzo lakonicznie. Unikał tego tematu.
Nie potrafimy odpuścić. Sekret Gajdamowicza fascynuje nas coraz bardziej. Patrzymy uporczywie na naszego rozmówcę.
***
Jakubowski: Asystowałem przy niektórych przesłuchaniach Michała. Używał wówczas języka największych lumpów, który fantastycznie znał.
Tak pewnie poprowadził tamto przesłuchanie. Ostro, krótko, po męsku?
Pamiętam jednak scenę, która miała miejsce w gabinecie wspomnianego w protokole Andrzeja Przywieczerskiego. Siedzieliśmy tam w trójkę. I ja zapytałem. Ale nie pamiętam dokładnie swoich słów…
Ale widzę, że panom na tym bardzo zależy.
Zapytałem mniej więcej tak jakoś. „Jak to było? Przecież ja się z nim męczyłem trzy miesiące. Jak to rozegraliście?”.
Odpowiedzi były oszczędne, jak zawsze zresztą. Michał powiedział: „Słuchaj, sam byłem zaskoczony. Nie sądziłem, że do tego dojdzie. Po prostu w pewnym momencie chyba się mnie przestraszył”. Coś takiego padło z jego strony. Tak jakby miał dosyć pytań o tamto kluczowe przesłuchanie.
Zrozumcie mnie, panowie. Ja wszystkiego nie wiem. Naprawdę.
Chociaż przypominam sobie jeszcze inną sytuację.
Michał wtedy przyznał, że zagroził Kolanowskiemu bardzo konkretnie. Jak? No właśnie rzucił mu to: „Będziesz wisiał”.
Ale tego dnia Gajdam dopowiedział parę zdań. Hm… Że Edek się załamał… Wpadł w histerię… Powiedział, że ma dosyć. Że już nic nie powie. Że pójdzie do celi i się powiesi. Michał wówczas zmienił front. „Edziu, co ty mówisz, poczekaj, zrobię ci herbatkę. Daj spokój”. Nastąpiło więc przegięcie emocjonalne. I otwarcie.
Podejrzewam, że przełożeni, widząc te moje nieskuteczne zmagania się z Kolanowskim, stwierdzili, że trzeba zmienić przesłuchującego. Na kogoś ostrzejszego. „Jurek pójdzie na urlop”, może tak powiedzieli Michałowi, „a ty zagrasz gwałtowniej”. Skończy się rozmowa o dowodach. Pójdą w ruch inne słowa. Czyli zmiana scenariusza. Skuteczna, jak się potem okazało. Przyznaję.
Panowie, no nie świdrujcie mnie wzrokiem. Nic więcej nie wiem.
Nasz rozmówca bierze akta ze stołu. Przegląda je. Podczytuje fragment na głos.
Jakubowski: „Zwłoki tej dziewczynki położyłem w tym dole prostopadle do nasypu i świeżą ziemią z wykopu zasypałem je. Na miejsce zabójstwa nigdy nie wracałem.
Na tym przesłuchanie w dniu 7 września 1983 r. przerwano do dnia 8 września godz. 7.00.
Protokół po osobistym przeczytaniu jako zgodny z moimi wyjaśnieniami podpisuję. Edmund Kolanowski”.
Żeby była jasność, panowie, nie uważam, że popełniłem jakiś błąd w trakcie swoich dwumiesięcznych przesłuchań. Ale pomyślałem sobie wtedy, po sukcesie kolegi, że jeszcze trochę mi brakuje.
***
Na smartfonie wpatrujemy się w zdjęcie Michała Gajdamowicza.
Powiększamy je.
Lekko pochylony mężczyzna stoi nad brzegiem Warty. Wskazuje leżącą na podmurowanym brzegu torbę.
Facet wygląda na trzydziestoparolatka. Sympatyczne, łagodne spojrzenie. Fryzura z przedziałkiem. Ma na sobie coś w rodzaju marynarki. Szerokie spodnie. Czarne półbuty.
Drugie zdjęcie znaleźliśmy w Policjancie Jerzego Jakubowskiego. Przedstawia ono scenę z wizji lokalnej w Naramowicach. Na środku stoi Kolanowski. Ma na sobie bluzkę w serek. Sam niewysoki, trzyma wielkiego manekina. Wpatruje się w prokuratora Michała Posadzego. Za zabójcą stoi Gajdamowicz, profilem do obiektywu. Wygląda na starszego niż na poprzednim wspomnianym zdjęciu. I groźniejszego. Kapitan Szrama – tak, teraz ta ksywa do niego pasuje. Za Gajdamowiczem widać Jakubowskiego, sympatycznego wąsacza, z przewieszonym przez ramię białym magnetofonem. Chyba mruży wzrok. Robi wrażenie skoncentrowanego. W prawej ręce trzyma mikrofon.
***
– Panie Jurku, ale co to był za człowiek, ten Gajdamowicz? – pytamy.
– Świetny kumpel – odpowiada nasz rozmówca bez chwili namysłu. – W każdej sytuacji mogliśmy liczyć na jego pomoc. Myślę tu o takich zwyczajnych, codziennych sprawach.
– Coś jeszcze?
– Był ewidentnym solistą. Nie znosił, gdy ktoś mu towarzyszył w czasie przesłuchań. A! Pisał świetnie na maszynie [śmiech].
***
Jakubowski: Przemawiałem nad jego grobem. Nikt z moich przełożonych nie chciał tego zrobić, ponieważ pogrzeb, wedle życzenia jego żony, był katolicki. Panowie z gwiazdkami i belkami bali się, toteż wystawili mnie. Młodego. Trzeba było więc pożegnać przyjaciela. Godnie…
Michał umarł na raka. W 1988 roku. W dniu rozpoczęcia igrzysk olimpijskich w Calgary. Trzynastego lutego. W sobotę rano. W swoim łóżku.
***
– Wysyłaliśmy go do najgorszych spraw – wspomina pułkownik Mróz. – Pamiętam taką historię.
Jeszcze jedna scena z biografii Gajdamowicza.
– Pewien więzień bardzo nie chciał pójść na przesłuchanie – zaczyna były zwierzchnik Jakubowskiego. – Nasrał więc w celi i wysmarował się tym gównem. I co tu teraz robić?
Generał Smolarek kojarzy historię.
– Zadzwoniłem do Michała Posadzego – dopowiada. – „Przyjeżdżaj”, mówię do niego. „Ale o co chodzi?”, dopytuje się Posadzy. „Przyjeżdżaj, nie pytaj”, mówię do niego. „No dobra”. Po jakimś czasie wbiega zziajany do komendy. „Co jest?”. Wyjaśniamy mu, w czym rzecz. „Do spacerownika i hydrantem”, Michał na to.
– Wezwano Gajdamowicza – relacjonuje zgodnie Mróz. – Ten wyprowadził z celi śmierdzącego więźnia. Zaprowadził go do spacerownika. Chwycił hydrant.
– I wtedy – dodaje Smolarek – Posadzy rzucił komendę: „Woda naprzód!”.
– Tak było – śmieje się Jakubowski. – Potem Gajdamowicz wziął więźnia, już opatulonego kocem, na przesłuchanie. Protokół z tej czynności to jakaś parodia. Pamiętam dokładnie, co tam jest. Różne fajne kwiatki. Na przykład: na pytanie – coś tam, coś tam  – przesłuchiwany milczy. Odchyla koc i pokazuje genitalia. Albo: na pytanie – coś tam, coś tam – przesłuchiwany charczy odbytnicą skierowaną w stronę przesłuchującego [śmiech].
***
Jakubowski się zamyśla. Być może przypomina sobie barwniejsze sceny ze wspólnej przeszłości z Gajdamowiczem.
Patrzymy trochę na naszego rozmówcę, a trochę na fotografie, które rozłożyliśmy na stole.
W pewnym momencie Jakubowski wymownie puentuje:
– Michał potrafił wejść w duszę największych degeneratów.
„Rozkuwanie” Edmunda
Wracamy do 7 września 1983 roku.
Jest 15.00.
Kapitan Michał Gajdamowicz przystępuje do przesłuchania Edmunda Kolanowskiego.
Z protokołu wynika, że towarzyszy mu w tym kapitan Andrzej Przywieczerski.
„Osobiście protokołowałem” – tak zaznaczył w dokumencie oficer, informując tym samym, że kształt tekstu jest efektem jego pracy.
Przestępca zaczyna mówić. Niespodziewanie przyznaje się do zabójstwa Alinki.
Kiedy natrafiamy na ten ustęp w trakcie wertowania akt, przechodzą nas ciarki.
W końcu pojawia się zdanie, które jest jednym z najważniejszych w całym tym śledztwie.
„Przyznaję się, że w dniu 4 listopada 1982 roku w Naramowicach dokonałem zabójstwa dziewczyny”.
Gajdamowicz stawia po tym zdaniu kropkę – i w tej samej linijce zapisuje dalszy ciąg wypowiedzi Kolanowskiego. Jakby oficerowi w ogóle nie zależało na wyodrębnieniu przełomowej frazy.
„Nie znałem jej przedtem, a obecnie wiem, że nazywa się Alina K. Mieszkanka Poznania, dokładnego miejsca jej zamieszkania nie znam. Przyznaję się obecnie do zabójstwa tej dziewczyny, gdyż wiem, iż i tak by się wydało, a nie przyznawałem się dlatego, że bałem się odpowiedzialności karnej, a przede wszystkim kary śmierci”.
Tak właśnie zapisał ten kluczowy moment śledztwa Gajdamowicz.
W ten sposób zaczął tworzyć dokument, w którym po raz pierwszy zrekonstruowano przebieg zabójstwa dziewczynki na podstawie relacji sprawcy.
Oto powstaje wyrazisty obraz zbrodni.
Śledztwo nabiera rozpędu.
Całość jest spisana w formie monologu. Żadnych pytań, komentarzy, wyrazów wątpliwości. Gajdamowicz zniknął jako przesłuchujący, przydzielając sobie w tekście rolę niewidzialnego i niesłyszalnego kronikarza. Mówi Kolanowski. Tylko on.
Cytując ważniejsze fragmenty protokołu, rozbijamy jego monolityczność, nadajemy mu rumieńców rozmowy poprzez wstawienie pytań, które ostrożnie zazębiają się z wypowiedziami przestępcy.
„Chciałem nadmienić, że jestem nazbyt pobudliwy seksualnie. Od lat musiałem zaspakajać swoje potrzeby seksualne w różny sposób”.
W jaki sposób?
„Między innymi przez samogwałt, nadto »łapanie« za narządy płciowe kobiet w tramwajach, na ulicy itp. Nigdy, nawet w najlepszym, okresie nie mogłem zaspokoić swoich potrzeb płciowych”.
Jakie to były najlepsze okresy?
„Najlepsze okresy uważam zaraz po ożenieniu się, jak również początkowe dni we współżyciu w konkubinacie. Ze względu na to, że ja zbyt często chciałem współżyć z żoną i konkubiną, po jakimś okresie one odmawiały mi współżycia”.
Co się wtedy działo?
„Byłem wtedy znerwicowany i nie zawsze panowałem nad swoimi nerwami. Wtedy dochodziło do awantur. Od czasu do czasu zdarzało się, że w czasie awantur pobiłem żonę lub konkubinę. Między innymi z takiego powodu rozeszłem się z żoną”.
Co się jednak wydarzyło 4 listopada ubiegłego roku? Dochodzimy teraz do kluczowego momentu, dlatego zwolnijmy tempo akcji i powiększmy obraz.
Czwarty listopada 1982 roku.
„Dzień ten po zakończeniu pracy spędziłem w domu do godz. 16”.
Kolanowski jest do 16.00 w domu przy ulicy Wodnej. Spoglądamy na plan Poznania.
„W domu zjadłem obiad i na pewno moja konkubina Grażyna była w domu. Pamiętam dokładnie, że w dniu tym zrobiłem jej awanturę za niesmaczne jedzenie. Zresztą: »Ona nie umie gotować w ogóle«. Rzuciłem w nią talerzem i wyszedłem z mieszkania”.
Co robiliście potem?
„Wychodząc z domu, zabrałem rower składak »Czajka« koloru czerwonego i rowerem tym pojechałem na Naramowice na cmentarz, zobaczyć, czy są na cmentarzu jakieś »świeże zwłoki«”.
Co to znaczy?
„Chciałem zobaczyć, czy jest usypany jakiś świeży grób. Pojechałem na cmentarz nie po to, aby odkopać jakiś grób, a jedynie po to, by zobaczyć, czy nie ma świeżego, i na następny dzień, bądź za kilka dni tam się zjawić i rozkopać go”.
Co działo się dalej?
„Na cmentarzu byłem około godz. 16.30-16.40. Nie mogłem znaleźć żadnego świeżego grobu i około godz. 17.00, jak wyszedłem na ul. Jasna Rola, zauważyłem w oddali na łące, że chodzi tam kobieta”.
Raz jeszcze spoglądamy na plan miasta. Ciekawi nas, jaka odległość dzieli ulicę Wodną do ulicy Jasna Rola.
„W związku z tym rowerem dojechałem do ulicy, przy której był głęboki wykop i pod płotem przy zabudowaniach zostawiłem rower. Przeszedłem przez wykop i nasyp i znalazłem się tuż przy dziewczynie. Ona była schylona i zrywała trawę do torby. Torba była z tworzywa sztucznego z dwoma uchwytami koloru ciemnego. Nie mogłem rozpoznać dokładnie koloru, gdyż było już szaro.
No i co?
„Jak do niej doszedłem, to była pochylona”.
Wyobraźmy to sobie.
Łąka na Naramowicach.
Kolanowski przystaje. Rozgląda się.
W końcu dostrzega jakąś postać.
Widzi kobietę zrywającą „trawę dla królików”.
Podchodzi.
„Zapytałem ją: »Co panna robisz tutaj«. Opowiedziała mi niegrzecznie, odburknęła i ja nie zrozumiałem, co mówi. Wstała z klęczek i wtenczas zza pasa wyciągnąłem klucz francuski i stojąc bokiem do niej, uderzyłem ją kluczem w głowę”.
Pierwszy cios.
„Po pierwszym uderzeniu dziewczynka upadła na trawę. Gdy leżała na trawie, uderzyłem ją jeszcze kilka razy w głowę tym kluczem”.
Alinka jest już martwa.
Ile razy?
„Nie pamiętam ile, bo byłem w tym czasie w szoku, a nadto naładowany jeszcze awanturą w domu”.
Skąd mieliście klucz francuski przy sobie?
„Wyjeżdżając z domu, zabrałem ze sobą klucz francuski, który wsadziłem za pasek spodni, oraz scyzoryk w czerwonej okładce plastikowej z dwoma ostrzami, szpikulcem i pilnikiem, który zawsze miałem przy sobie”.
Dlaczego zabraliście ze sobą klucz francuski?
„Na wszelki wypadek”.
Co to znaczy?
„Na wszelki wypadek to znaczy, że jak by mnie ktoś zaczepił, to będę się nim bronił”.
Co się działo dalej?
Przyjrzyjmy się zachowaniu Kolanowskiego zaraz po dokonaniu zabójstwa.
„Jak widziałem, że dziewczynka nie daje znaku życia, przestraszyłem się i uciekłem, a uciekałem przez nasyp i wykop w kierunku roweru. Będąc w wykopie, postanowiłem jednak wrócić do dziewczynki. Pomyślałem o jej narządach. Cofnąłem się do niej”.
Wyodrębnijmy to: „Pomyślałem o jej narządach. Cofnąłem się (…)”.
I co zrobiliście?
„Doszedłem do niej i zacząłem ją rozbierać”.
To też podkreślmy: „Doszedłem do niej i zacząłem ją rozbierać”.
Jak była ubrana?
„Była ona ubrana w kurtkę ortalionową dwukolorową typu olimpijka, golf szary, półgolf w podobnym kolorze i podkoszulkę. Na dole spodnie koloru ciemnego i majtki. Na pewno nie było rajstop ani pończoch. Na nogach miała półbuty sznurowane i chyba jakieś skarpetki.
Czy rozebraliście dziewczynkę całkowicie?
„Tak. Rozebrałem ją do naga”.
Co się działo dalej?
Dalej Kolanowski przystąpił do swego nekrofilijnego obrzędu.
„Po rozebraniu jej do naga scyzorykiem, który miałem przy sobie, wyciąłem narządy rodne tej dziewczynki i piersi. Przy wycinaniu zauważyłem, że dziewczynka ta nie ma owłosionych narządów. Wtenczas zorientowałem się, że ona jest nieletnia”.
Co zrobiliście z rzeczami dziewczynki?
„Zwinąłem część rzeczy i wrzuciłem je do stawu znajdującego się niedaleko miejsca zabójstwa. Przypominam sobie, że z miejsca tego zabrałem spodnie, podkoszulkę, buty i skarpetki, ale jadąc po drodze rowerem, na pewno je zgubiłem, gdyż takich rzeczy do domu nie przywiozłem”.
Co zrobiliście ze zwłokami?
Tutaj Kolanowski wyjaśnia przyczyny, dla których milicja miała kłopoty z odnalezieniem ciała zaginionej dziewczynki.
„Zwłoki, wydaje mi się, po przeniesieniu 100-200 metrów zostawiłem w dole, który znajduje się obok tego nasypu. Zwłoki położyłem w tym dole prostopadle do nasypu i świeżą ziemią z wykopu zasypałem je”.
Odczytajmy to jeszcze raz: „Zwłoki położyłem w tym dole prostopadle do nasypu i świeżą ziemią z wykopu zasypałem je”.
***
Gajdamowicz przerywa przesłuchanie. O jego wynikach oficerowie zawiadamiają majora Smolarka. Ten zapoznaje się z protokołem. W efekcie określony zostaje zakres uzupełniającego przesłuchania.
Nazajutrz, czyli 8 września, o 7.00 Kapitan Szrama ponownie bierze Kolanowskiego w obroty.
Ma dwa zadania.
Po pierwsze, uściślić wyjaśnienia Kolanowskiego dotyczące konkretnych okoliczności zabójstwa. Po drugie zaś, pozyskać jak najobszerniejszy materiał dla prokuratora, który niebawem przeprowadzi zasadnicze przesłuchanie.
***
Podsumujmy naszą dotychczasową lekturę.
Język protokołu jest powściągliwy, konkretny, skoncentrowany na faktach. Można powiedzieć, że to „oficerski raport”.
Gajdamowiczowi nie zależy na przedstawieniu opowieści kryminalnej, on po prostu, ascetycznie zawiadując językiem, gromadzi wiedzę o tym, co zaszło. Żadnych literackich sztuczek. Chciałoby się powiedzieć: żadnych metafor, ale przecież udaje się kapitanowi mimowolnie zapisać idiom Kolanowskiego. Jego słownik, składnię, powiedzonka. Swoistą mięsistość językową. I to właśnie czyni ów dokument wiarygodnym.
Jest jeszcze coś.
Przypomnijmy sobie te fragmenty, w których Kolanowski mówi, że po dokonaniu zabójstwa i po pierwszej ucieczce cofnął się na miejsce zbrodni i dopiero wtedy przystąpił do rozbierania zwłok oraz ich bezczeszczenia.
Tylko on mógł tak to przedstawić. Tak drobiazgowo i, jakkolwiek to zabrzmi, niebanalnie. Krótko mówiąc, Gajdamowicz jawi się jako solidny przesłuchujący i rzetelny protokolant. Miało to niewątpliwie duży wpływ na dalszy bieg sprawy.
***
Ósmego września 1983 roku Kolanowski zostaje więc doprowadzony z aresztu milicyjnego do Gajdamowicza.
Zapis tego zdarzenia zaczyna się in medias res. Jest bardzo naturalistyczny, w swojej drobiazgowości wręcz perwersyjny.
„Przypominam sobie, że obok nasypu znajdował się dołek i w ten dołek włożyłem zwłoki dziewczynki, ale czy głową w kierunku nasypu, czy też nogami, nie pamiętam”.
Co zrobiliście z wyciętymi narządami?
„Narządy i piersi dziewczynki zawinąłem w papier leżący w pobliżu miejsca zabójstwa i zabrałem do domu”.
Jak oddaliliście się z miejsca zdarzenia?
„Poszedłem w kierunku roweru, gdzie go pozostawiłem, i odjechałem”.
Jak byliście ubrani tego dnia?
„Byłem wówczas ubrany w sweter golf zapinany na górze na zamek błyskawiczny, sweter był koloru szarego, spodnie brązowe z materiału, kurtkę ortalionową granatowo-niebieską, zapinaną z przodu na zamek błyskawiczny, ze ściągaczami na dole”.
Co zrobiliście z tymi rzeczami?
„Spodnie, ponieważ dość mocno były zabrudzone, wyrzuciłem do kosza na śmieci na swoim podwórzu. Sweter powinien być w moim mieszkaniu, a kurtkę ortalionową zaraz po zabójstwie w domu wyprałem. Była ona zabrudzona na rękawie i z przodu po zabójstwie”.
Co zrobiliście w wyciętymi narządami?
„W domu narządy i piersi »oczyściłem«, to znaczy usunąłem tkankę tłuszczową i pozostawiłem samą skórę. Tkankę tłuszczową wyrzuciłem do kosza na śmieci na podwórzu. W domu na strychu w komórce, do której posiadam tylko sam klucz, miałem manekina. Skórę z narządami i piersi przyszywałem do manekina i patrząc na to, dokonywałem samogwałtów. W ten sposób zaspokajałem się trzy, cztery dni. Potem narządy i piersi dziewczynki spaliłem w piecu kaflowym w pokoju mojego mieszkania”.
W końcowej części przesłuchania Kolanowski opisuje swoje zachowania z ubiegłego roku związane z wizytami na cmentarzu w Naramowicach i z bezczeszczeniem zwłok.
***
Jeszcze tego dnia informacja o wyniku przesłuchania przekazana zostaje prokuratorowi Włodzimierzowi Świtońskiemu i jego przełożonemu prokuratorowi Mieczysławowi Szymkowiakowi, Naczelnikowi Wydziału Śledczego Prokuratury Wojewódzkiej w Poznaniu.
Zapada ważna decyzja: natychmiast trzeba przystąpić do prokuratorskiego przesłuchania Kolanowskiego.
Przeprowadzi je prokurator Posadzy. Będzie mu towarzyszył prokurator Świtoński, dotychczas nadzorujący śledztwo.
Decyzja to nietypowa, może nawet dyskusyjna. Do gry wprowadzony zostaje znienacka drugi prokurator.
Dlaczego?
Można spekulować na ten temat do woli, ale najważniejsze jest to, że tego rodzaju taktyczna wymiana daje dobre efekty.
***
Kim był Michał Posadzy?
Pytamy o to naszego głównego rozmówcę, Jerzego Jakubowskiego. Odpowiada z marszu, bardzo chętnie.
– Był prokuratorem z dużym doświadczeniem. Doktoryzował się z łapówkarstwa. Starszy ode mnie przynajmniej o 20 lat.
– Co go wyróżniało jako prokuratora? – pytamy.
– Co go wyróżniało? Świetnie zaczynał przesłuchania. Mówię o tym, ponieważ niektórzy prokuratorzy, skądinąd doskonali prawnicy, ludzie znakomicie odnajdujący się na salach sądowych, nie zawsze potrafili dobrze przesłuchiwać.
A do Posadzego oficerowie mieli zaufanie. Wiedzieli, że niczego nie zepsuje, kiedy włączy się do sprawy. Cenili go też za to, że nigdy nie wychylał się ze swoimi „ekstrapomysłami”.
– Lubił pan z nim pracować?
– Bardzo – przyznaje Jakubowski. – Każdy z nas lubił z nim pracować. Chociażby dlatego, że pozwalał oficerom wychodzić z inicjatywą.
– Co to był za człowiek?
– Hm, pamiętam go jako rewelacyjnego gawędziarza. Lubiłem chodzić do jego gabinetu, przez który przewijało się mnóstwo ludzi. Często spotykaliśmy się wieczorami, kiedy gmach sądu rejonowego pustoszał i można było swobodnie podyskutować o sprawie.
– Panie Jurku, chcemy sobie wyobrazić jego głos. Chcemy usłyszeć, w jaki sposób prowadzi przesłuchanie.
– Michał miał głos niski i jak to się mówi? I tubalny. Głos zdecydowanego mężczyzny. Trochę teatralny. Robił groźne wrażenie na przestępcach.
– Jeszcze coś?
– Tak! Miał wspaniałe krzaczaste brwi – mówi z naciskiem Jakubowski. – Tak, on umiał wejść w rolę surowego faceta, który się nie cacka. Michał wiedział, co ma robić. Nie było odstępstw, nie było wahnięć.
– Nie był formalistą – dodaje nasz rozmówca. – Był nastawiony przede wszystkim na cel, na skutek. Rozumiecie mnie, panowie? Kiedy więc trzeba było zaryzykować, on się na to godził. Ufał naszej intuicji.
Posadzy prowadził wiele spraw z Gajdamowiczem. Ci dwaj mężczyźni stanowili bardzo zgrany, sprawdzony tandem. Rozumieli się bez słów.
– Dwa Michały – pokrewieństwo charakterów. Byli niemal rówieśnikami. Zdecydowani faceci. Co tu więcej mógłbym powiedzieć? – podsumowuje Jakubowski.
***
_________________

 
     
BALKAN 
Administrator


Pomógł: 1 raz
Wiek: 43
Dołączył: 23 Paź 2010
Posty: 543
Wysłany: 2016-09-25, 22:52   

Przewracamy kolejną stronę akt.
Ktoś zanotował niebieskim długopisem: „1154”.
U góry widać napis: „Protokół przesłuchania podejrzanego Edmunda Kolanowskiego z dnia 8 września 1983 r., godzina 12.00, utrwalonego na taśmie magnetofonowej”.
Czytamy i błyskawicznie się orientujemy, że to zupełnie inny rodzaj tekstu. To już nie jest ascetyczny monolog – to pyszna, jędrna rozmowa. To zapis, który utrwala każde słowo, nawet kompletnie zbędne. To partytura wciągającego słuchowiska.
Zwracają uwagę zwroty Posadzego do Kolanowskiego. Rzecz brzmi trochę tak, jakby ojciec przepytywał syna marnotrawnego. Oto początek:
„Jest godzina 12.40. Kolanowski, będę Was przesłuchiwał w charakterze podejrzanego”.
Potem pojawiają się różne informacje dotyczące czasu, miejsca, sprzętu nagrywającego…
Następnie Posadzy przedstawia Gajdamowicza i siebie. „Zresztą”, powiada, „znamy się już, prawda, Kolanowski”. Kolanowski grzecznie przytakuje: „Tak”.
W końcu prokurator przechodzi do meritum. Najpierw Kolanowski musi potwierdzić, że przyznał się do zabójstwa dziewczynki.
„Chciałbym zapytać Was na początku, czy Wy się przyznajecie do winy i czy to, co powiedzieliście w tym protokole, jest prawdą.
− Tak.
− Tak. Nie wiem, czy żeśmy ujęli, że przesłuchanie odbywa się w dniu dzisiejszym, tj. dziewiątego, zdaje się.
− Ósmego.
− W dniu ósmego września 1983 roku. Dobrze, więc co, prawdę powiedzieliście?
− Tak.
− Głośno i wyraźnie mówcie.
− Prawdę powiedziałem.
− Proszę?
− To, co powiedziałem, to powiedziałem z przebiegu zajść.
− Tak, czyli prawdą jest, że dopuściliście się zabójstwa Aliny K.?
− Tak.
− Dobrze, no to w takim razie proszę jeszcze raz mi opowiedzieć, w jakich okolicznościach, jak to wszystko wyglądało, dlaczego. Proszę, słucham, mówcie głośno i wyraźnie.
− Więc – całe od początku?
− Tak, od początku”.
Kolanowski zaczyna odtwarzać przebieg dnia 4 listopada 1982 roku – dnia zabójstwa Alinki.
„No więc tego dnia byłem w pracy.
− Którego, jeszcze powiedzcie, dnia.
− To był czwarty listopada.
− Pamiętacie?
− Tak, to był czwarty listopada czwartek.
− Dobrze, proszę, słucham, mówcie.
− Rano na 5.00 poszedłem do pracy, paliłem w kotłowni w spółdzielni »Ziołolek« w warsztacie, gdzie byłem zatrudniony jako ślusarz. Po zakończeniu pracy o godzinie 13.00 udałem się do domu, gdzie zjadłem obiad i przebywałem gdzieś do godziny 16.00.
W międzyczasie w domu nastąpiła awantura z moją konkubiną, gdyż obiad, który zrobiła, był niesmaczny i źle ugotowany. No i w pewnym momencie coś mi odpowiedziała, i przypominam sobie, że prawdopodobnie rzuciłem talerzem. Później jeszcze trochę się posprzeczaliśmy i wyszedłem z domu. Wszedłem na strych, wziąłem rower i klucz francuski i wyjechałem początkowo bez celu”.
Po domowej awanturze Kolanowski postanowił powałęsać się po okolicy.
„Jechałem rowerem”, snuje dalej swoją opowieść, „no i coś mi pikło, żeby jechać na Naramowice zobaczyć, czy nie ma świeżych grobów”.
„Coś mi pikło”.
Tego właśnie zwrotu używa zabójca, kiedy mówi o momencie, w którym podejmuje decyzję.
„Coś mi pikło”.
Co było dalej?
„Dojechałem na Naramowice. Poszedłem na cmentarz. Nie widziałem, żeby były jakieś świeże groby.
− Przy jakiej ulicy jest ten cmentarz na Naramowicach?
− Jasna Rola. Wychodząc z cmentarza, zauważyłem, że na łące ktoś chodzi”.
Teraz możemy dokładniej zrekonstruować scenografię.
„Podjechałem drogą tam do nasypu i przy płocie koło budynków zostawiłem rower, i poszedłem przez rów i nasyp, i wszedłem na tę łąkę. Gdy szedłem na tę łąkę zauważyłem, że to jest jakaś kobieta, dziewczyna, kobieta”.
Zwalniamy tempo.
„Zapytałem jej się: »Co tu robisz panna«. Ona mi coś odpowiedziała. Odburknęła”.
Zaraz padnie cios.
„Nie wiem, co mnie spowodowało to, że wtedy ją uderzyłem tym kluczem”.
Przesłuchujący musi potwierdzić czas zabójstwa.
„Która to była godzina?
− Koło piątej.
− Po południu?
− Tak.
− To proszę, mówcie dalej”.
Pada więc cios.
„Później upadła i jeszcze prawdopodobnie kilka razy ją uderzyłem. Nie prawdopodobnie, przepraszam. Ile razy ją uderzyłem, to nie pamiętam. Jak ją uderzyłem, uciekłem z tego miejsca w kierunku roweru”.
Posadzy dokładnie odtwarza zachowanie zabójcy, sekunda po sekundzie, cios po ciosie.
„Gdzie ją uderzaliście?
− W głowę.
− W którą część głowy?
− Tak stała bokiem do mnie. Znaczy ja do niej bokiem stałem i w tym momencie nie pamiętam, w którą stronę uderzyłem.
− Jak stała, ile razy. Przed upadkiem jej ile razy ją uderzyliście?
− Raz.
− Tym kluczem?
− Tak.
− W którą część głowy? Pokazujcie ręką.
− Tak.
− To znaczy, jeszcze raz pokażcie. Z boku po lewej części głowy powyżej ucha. Tak pokazujecie na swojej głowie.
− Tak.
− No i jak upadła, ile razy?
− Nie wiem ile razy. Nie mogę sobie przypomnieć ile razy. Ale było to kilka, kilkanaście, kilka.
− Ale orientacyjnie możecie to powiedzieć?
− Nie mogę sobie przypomnieć. Ale więcej razy niż raz.
− Więcej? W którą część głowy?
− Wtedy to już nie patrzyłem.
− Nie patrzyliście”.
To Kolanowski.
A Alinka?
Co z nią? Czy wiemy, jak zareagowała na cios? Czy krzyknęła, czy zasłoniła się? Jak wyglądały jej ostatnie sekundy?
„Proszę, słucham dalej. Czy po pierwszym ciosie upadła na trawę?
− Tak.
− Na łąkę. Tak?
− Tak.
− Dobrze, mówcie dalej. Jak upadła? Twarzą, plecami na łąkę?
− Tak się osunęła.
− Proszę?
− Osunęła się.
− No ale jak? Plecami, twarzą, bokiem czy w inny sposób?
− Plecami i bokiem.
− Który bok?
− Chyba prawy.
− Dobrze, mówcie dalej.
− Ja uciekłem stamtąd. Jednak po pewnej chwili się cofnąłem. Poszedłem z powrotem. Zauważyłem, że nie żyje.
− Po czym zauważyliście? Po jakich objawach?
− Nie oddychała”.
Tylko tyle.
Żadnych innych informacji.
Pada cios, Alinka się osuwa.
Kolanowski uderza jeszcze parę, paręnaście razy. Być może czyni to w jakimś amoku.
Potem ucieka. Ale niedaleko.
W końcu wraca i stwierdza, że dziewczynka nie żyje, że leżą przed nim zwłoki.
„No słucham?
− Wtedy ją rozebrałem i odciąłem jej narządy rodne i piersi.
− Czym?
− Scyzorykiem, który miałem przy sobie.
− Opiszcie ten scyzoryk?
− Był czerwony. Dwuostrzowy. Miał kolec i pilnik.
Taki kwadratowy.
− Długość?
− Tak w granicach.
− Pokazujecie ręką, ale spróbujcie określić to w centymetrach.
− Ponad 10 centymetrów.
− Jesteście ślusarzem. Więc umiecie pokazać 10 centymetrów. Tak pokazujecie. No mniej więcej może być to 10 centymetrów. Proszę.
− Jak to obciąłem, to wtedy część rzeczy wrzuciłem do wody, te, co tutaj były bliżej, to wrzuciłem do wody, do torby włożyłem i wrzuciłem do wody.
− Do jakiej wody?
− Do stawu, który niedaleko się znajdował.
− Staw, bajorko?
− Takie bajorko, następnie wziąłem ją i zaniosłem w kierunku nasypu”.
Posadzy wraca jeszcze do momentu, w którym Kolanowski wycina fragmenty ciała martwej dziewczynki. Prokurator chce ustalić najdrobniejsze szczegóły.
Zanim wrócimy do protokołu, dodajmy dwa zdania na temat stylistyki. Różnego rodzaju nawroty, zbliżenia, nagłe wtręty, retrospekcje i antecedencje wpływają intrygująco na rytm prozy, którą właśnie odczytujemy. Narracyjna meandryczność rozmówcy bywa niekiedy wprost surrealna.
„Kolanowski, dobrze, a teraz jeszcze powiedzcie mi, co najpierw wycinaliście tym scyzorykiem.
− Najpierw narządy.
− To znaczy co?
− Narządy rodne.
− Dokładnie opiszcie, co konkretnie.
− Srom.
− Wiecie, co to jest srom?
− Tak.
− To jest nazwa naukowa, natomiast po waszemu jak to nazywacie?
− Piczka.
− Głośniej mówcie.
− Piczka.
− Opiszcie, jak żeście wycinali ten narząd.
− Tego sobie nie mogę przypomnieć, byłem w takim jakimś napięciu, że nie mogę sobie przypomnieć, wiem, że to wyciąłem i zabrałem.
– Dobrze, a potem piersi wycinaliście, tak?
− Tak”.
Morderca mówi dalej.
„Wróciłem do domu i się położyłem spać.
− A gdzie te narządy rodne, piersi i srom umieściliście?
− Na strychu, w tej skrytce.
− Ale gdzie konkretnie?
− W papier zawinąłem i do worka foliowego wsadziłem.
− Były w papier zawinięte.
− Ale jeszcze raz je zawinąłem i wsadziłem do worka, i schowałem, tam gdzie miałem takie manekiny.
− Jakie manekiny?
− Po prostu rajstopy wypełnione i bluzka tak przyszyta i wypełniona gąbką, którą kiedyś znalazłem na śmietniku.
− Słucham dalej.
− No i na drugi dzień poszedłem normalnie do pracy i po przyjściu z pracy poszedłem na strych, przymocowałem te narządy do manekina i onanizowałem się.
− Jak przymocowaliście do manekina?
− Przyszyłem je.
− A ten manekin co przestawiał?
− Rajstopy – kobietę.
− I co jeszcze?
− Rajstopy i bluzka.
− I to wszystko było wypchane gąbką?
− Tak.
− A głowa też jakaś?
− Nie, głowy nie było.
− W które miejsca przyszywaliście i czym?
− No więc tam, gdzie kobieta ma piersi i narządy, tam to przyszywałem tę skórę, bo skóra już tylko wtedy była i wszystko usunięte.
− No, proszę, mówcie, tylko głośniej.
− I się onanizowałem trzy czy cztery dni.
− Ile razy dziennie?
− Dwa niekiedy”.
Po tych na pozór groteskowych pytaniach i kuriozalnych odpowiedziach robimy kolejne cięcie.
Jesteśmy teraz na stronie 1163.
Zabiera głos kapitan Gajdamowicz.
„Słuchaj, kochany przyjacielu, ale musiałbyś jeszcze podać swoje personalia. Bo myśmy rozmawiali, Kolanowski. Znane personalia z akt są. Nazywasz się?
– Kolanowski Edmund (…).
– Bardzo ładnie. Pracujesz w Ziołoleku? Pracowaliście do chwili zatrzymania.
– Tak”.
Ciekawa sytuacja. Wydaje się, że przesłuchanie dobiega końca, a tymczasem następuje kolejny powrót do omówionej już sytuacji. Bardzo charakterystyczny rys tego dokumentu: namolne refreny, zapętlenia czasu. Niespodziewane „zoomowanie” znanych momentów.
„Mam jeszcze jedną prośbę, abyś wyjaśnił dlaczego akurat po zabójstwie te zwłoki przeniosłeś pod tamten nasyp. Dlaczego i jak daleko odniosłeś je. Skąd przeniosłeś w zasadzie więc te zwłoki? Dziewczynki oczywiście. Bo chodzi o Alinę.
− Żeby nie leżały tam. Żeby je zakopać.
− Nie leżały tam? Gdzie?
− Na tej łące.
− Na łące?
− I żeby sprawa tak szybko się nie wydała.
− Słuchaj, czy nasyp był akurat dla ciebie lepszym, powiedzmy, miejscem, że mogłeś lepiej schować? Czy jak?
− Nie miałem czym zakopać.
− Nie miałeś czym zakopać?
− Tak. Nie miałem ze sobą żadnych narzędzi i musiałem przenieść pod ten nasyp, żeby zasypać świeżą ziemią.
− A co? Świeża ziemia była? Świeży piasek?
− Ziemia.
− Ziemia, tak, i dlatego przeniosłeś pod nasyp, tak?
− Tak.
− Jak je ułożyłeś może jeszcze?
− Tego nie pamiętam.
− Jeszcze raz pytam. To jest prawda, co mówicie?
− Tak”.
I końcówka przesłuchania.
„Skończymy utrwalanie na taśmie magnetofonowej w dniu dzisiejszym, tj. 8 września 1983 roku. Z tym, że teraz spiszemy protokół jeszcze, dobrze? Chciałbym, nie wiem, czy jutro, czy pojutrze, abyśmy pojechali tam. Pokażecie mi, dobrze Kolanowski, to miejsce. Dobrze?
− Nie chciałbym tam jechać.
− No nie, Kolanowski. To wypada. Bo tak procedura to przewiduje. Tam nie ma się czego obawiać. Prawda? Teren będzie przecież zabezpieczony. Nic Wam się nie stanie. To co, pojedziecie?
− Tak. Jak muszę, to pojadę.
− No ja chciałbym, żebyście pojechali. Ja nie mam ochoty zmuszać. Tylko chciałbym to utrwalić. Muszę wiedzieć. Musicie mi to opisać i pokazać. Zgoda?
− Zgoda. Dobrze.
− Czyli pojedziemy? Jutro czy pojutrze zobaczymy. Tak?
− Tak.
− No to teraz na tym skończymy. Jest godzina 13.35, na tym przesłuchanie Edmunda Kolanowskiego zakończono w dniu dzisiejszym przy udziale i przy zastosowaniu magnetofonu. Koniec, stop”.
***
Tak właśnie przesłuchiwał prokurator Michał Posadzy. Lubił swobodny dialog ze sprawcą. Spokojną, kameralną rozmowę.
Zwróćmy jednak uwagę, że prokurator kontroluje sytuację w całości i niepodzielnie. Bywa uległy i zdecydowany zarazem. Osiąga to, czego chce.
Jeszcze jedna kwestia. Posadzy zadaje pytania dostosowane do poziomu intelektualnego przestępcy, którego widzi przed sobą. Nie ma więc żadnych zakłóceń w komunikacji. Rozmowa toczy się płynnie. Kolejne fakty wychodzą na jaw. Posadzy, wykorzystując pytania otwarte, zamknięte, pytania-przynęty, metodycznie rekonstruuje czyny Kolanowskiego.
Ten, kto zawodowo zajmuje się przesłuchiwaniem podejrzanych, nie będzie miał żadnych wątpliwości co do oceny „dzieła” prokuratora. Wydaje się, że stanowi ono wzór dla kolejnych pokoleń śledczych.
Edmund Kolanowski według Grażyny B.
Dwudziestego maja 1983 roku o godzinie 10.45 prokurator Michał Posadzy rozpoczął przesłuchanie Grażyny B., konkubiny Edmunda Kolanowskiego. Protokołował starszy sierżant sztabowy Zbigniew Kotecki. Obecny był też podporucznik Wojciech Martyniuk.
Lektura protokołu z tej rozmowy stanowi wyborne doświadczenie zarówno literackie, jak i egzystencjalne.
Oto trzydziestoczteroletnia kobieta musi opowiedzieć o swoich relacjach z bliskim jej mężczyzną, który został oskarżony o nekrofilię i zabójstwo.
Jak to opowie? Co opowie? Jakim językiem przemówi i jakich słów użyje? Jak się ustosunkuje do całej tej niesamowitej historii?
Szczegółów, rzecz jasna, nie poznamy nigdy – dysponujemy przecież jedynie tekstem zredagowanym przez protokolanta. Jesteśmy zatem skazani na pośredników, którzy dokumentują swoje czynności według pewnych reguł, pisanych i niepisanych; którzy mają swoje własne techniki zapisu. Możemy tylko zakładać, że sierżant starał się być w miarę możliwości wierny słowom i intencjom Grażyny B.
Opowieść zaczyna się klasycznie, od początku, a przede wszystkim zwyczajnie. Ot tak sobie, po prostu.
„Kolanowskiego poznałam na weselu kuzyna w G. na gwiazdkę, ale którego roku, nie pamiętam”.
Druga część zdania bawi, ale też sugeruje, że sierżant jednak protokołował, „jak leci”, wystukiwał na maszynie wszystko, co powiedziała rozmówczyni. Czytając protokół, błądzimy zatem po mapie pamięci Grażyny B., która nagle musi odtworzyć spory kawał choć własnej, to jednak coraz bardziej zamglonej biografii.
„Wesele odbywało się w mieszkaniu moich rodziców”, czytamy dalej. „Kolanowski spodobał się mi”.
Tak właśnie zaczyna się ten dziwny związek.
„Przez jakiś okres czasu”, opowiada konkubina, „dokładnie nie pamiętam, przyjeżdżał do mnie do G., mniej więcej raz na dwa miesiące. W tym czasie zachorowała moja matka, musiałam zająć się domem i z tego powodu do ślubu między nami nie doszło. W tym czasie również i ja zachorowałam na nerki. Choroba matki była też powodem tego, że zwolniłam się z pracy w zakładzie karnym w G., gdyż chciałam pracować na jedną zmianę. Mój ojciec był przeciwny mojemu małżeństwu z Kolanowskim, ale dlaczego mu się Kolanowski nie podobał, tego nie potrafię podać”.
W następnym zdaniu zupełnie niespodziewanie Grażyna wspomina o małżeństwie z innym mężczyzną, z niejakim B. Rekonstruowana na gorąco autobiografia skręca nagle w inną stronę. Pamięć kobiety meandruje w najlepsze.
Oto kilka scen z życia Wielkopolanki. Narodziny syna T. Przeprowadzka na ulicę Półwiejską. Mąż, który „lata za dziewuchami” (cudzysłów albo protokolanta, albo samej Grażyny). Postępujący rozpad małżeństwa. No i coś w rodzaju romansu z Kolanowskim.
„Kiedyś spotkałam w Poznaniu na ulicy matkę Kolanowskiego i ona powiedziała mi, że Kolanowski siedzi w więzieniu. Nie mówiła mi, za co siedzi w więzieniu”.
Jak widzimy, drogi Grażyny i Edmunda znowu się schodzą, tym razem na dłużej.
„Parę lat temu, było to latem, w sierpniu, byłam u matki Kolanowskiego na ul. Łukaszewicza i tam spotkałam Kolanowskiego, i od tego czasu zaczęła się nasza znajomość. Często przychodził do mnie na Półwiejską”.
Grażyna informuje, że po paru tygodniach doszło do stosunku, że Edmund żył z jej mężem w zgodzie i że po kilku miesiącach odświeżonej znajomości (kobieta nie pamięta jednak dokładnie ilu) wprowadził się do niej.
Potem następuje dłuższy fragment o pożyciu seksualnym.
„Na początku naszej znajomości z Kolanowskim stosunki mieliśmy raz w tygodniu. Ja chciałam częściej, ale czułam, że jestem mu obojętna. Wymawiał się zmęczeniem, tym, że mu się nie chce, że się napracował. Wydawało mi się, że on nie miał zadowolenia ze współżycia ze mną. Każdorazowo miał wytrysk »spuścizny«. Kolanowski był delikatny w kontaktach ze mną. 20 czerwca będzie już rok, jak mieszkamy razem na Wodnej”.
W tym miejscu kończy się historia, a zaczyna teraźniejszość, którą śledczy muszą rozpracować.
Grażyna B. staje się bardzo ważną, ale i ciekawą przewodniczką po zakamarkach biograficznych przestępcy. Jej punkt widzenia jest szczególnie pomocny. Chociażby ze względu na nieocenioną detaliczność obserwacji.
Opisując tylko to, co widziała – czyli różnego rodzaju zachowania, zwyczaje Kolanowskiego – pomaga równocześnie sondować jego psychikę. W konsekwencji dostajemy wgląd w życie codzienne nekrofila i zabójcy.
Grażyna przywołuje w końcu listopad 1983 roku. Czas, kiedy została zamordowana Alinka.
„W tym okresie zauważyłam, że był bardzo nerwowy, opryskliwy”.
W relacji Grażyny B. pojawia się strych, na którym Kolanowski „bawił się” swoją lalką. Konkubina miała zakaz wstępu do tego „przybytku”.
„W tej chwili też sobie przypomniałam, że jakiś niedługi czas przed imieninami wrócił do domu około godziny 22.00, miał opiaszczone brązowe spodnie na nogawkach na dole. Pytałam się go, gdzie był, ale mi na to pytanie nie odpowiedział (…). Zjadł kolację. Była wtedy na kolację kiełbasa »krakowska parzona«. Może to dziwne, ale jakoś mi to utkwiło w pamięci”.
Wczytując się w tę bardzo chaotyczną narrację, stajemy się czujniejsi, kiedy mowa jest o wyjściach i powrotach Kolanowskiego. Chcemy go przecież nakryć na gorącym uczynku, chcemy przyszpilić go, gdy wraca z makabrycznych łowów.
Wyjazdy Grażyny B. z Poznania łączymy z wydarzeniami, które opisywaliśmy w pierwszej części książki. Kolanowski działał przecież, gdy konkubina była nieobecna.
Szczególnie interesuje nas maj 1983 roku. Wszak pamiętamy, że noc z 6 na 7 maja była nocą przełomową dla śledztwa. Otóż konkubina była wtedy w rodzinnym G.
„Kolanowski wręcz wyrzucał mnie z domu, zachęcając mnie do wyjazdu. Chciałam mu zostawić Anię [córkę], ale on nalegał, żebym zabrała dwójkę dzieci do G.”.
W protokole nie brakuje więc momentów elektryzujących – ale znajdujemy też akapity wręcz osłupiające.
„Dokładnie nie potrafię powiedzieć, w którym miesiącu to było, ale było zimno i padał deszcz. Kolanowski wtedy już pracował jako palacz w kotłowni. Kolanowski był wtedy w domu. Ja chciałam wygarnąć popiół z popielnika w piecu kuchennym stojącym w kuchni. Zobaczyłam wtedy w popielniku »pipkę« nieowłosioną. Zapytałam się Kolanowskiego, co to jest. Wtedy on mnie wypchnął zaraz do pokoju i zabronił mi wychodzić z pokoju. Po krótkim czasie poczułam smród i musiałam otwierać okna. Wyszłam z dziećmi na spacer, a Kolanowski został w mieszkaniu”.
Szkoda, że nie możemy zobaczyć tego fragmentu przesłuchania na żywo.
Jak to wyglądało? Jak brzmiało?
Czy Grażyna była spokojna? Czy nerwowa? Zdawała sobie sprawę, z tego, co mówi? Czy też nie?
Jak w ogóle człowiek powinien się zachować w takiej sytuacji?
No i jak przyjmowali te słowa przesłuchujący Grażynę mężczyźni?
„Chodził jakiś załamany, nerwowy, palił papierosa za papierosem”.
Załamany, nerwowy? Dlaczego?
Wyrzuty sumienia? Strach przed karą? Rozpacz z powodu swoich niebezpiecznych skłonności?
Czy to popęd seksualny tak Kolanowskiego męczył, tłamsił, dołował? Czy jeszcze coś innego?
„Nie potrafię określić, po jakim długim czasie, gdy wróciłam z zakupami do domu, poczułam znowu smród. Kolanowski był w domu. Miał on na sobie półgolf popielaty, powiedziałam mu, że ten sweter śmierdzi trupami. On mi na to odpowiedział, że jestem »pojebana«. Czułam smród dochodzący z pieca kuchennego, zajrzałam do niego i zobaczyłam tam w popielniku »pipkę« owłosioną. Leżała ona jakby w niezawiniętym papierze, pomieszana z popiołem. Pipka była owłosiona. Dotykałam jej za pośrednictwem pogrzebacza. Kolanowski natychmiast kazał mi ubrać dzieci i pójść z nimi na spacer do parku. Po pewnym czasie Kolanowski przyleciał do nas do parku. Poszliśmy razem na krem do baru kawowego i wróciliśmy do domu. W domu jeszcze śmierdziało, choć okna były otwarte. Gdy wróciliśmy z tego spaceru, to Kolanowski powiedział mi, że jak komukolwiek o tym powiem, to mnie zabije. Później nawet raz, gdy leżeliśmy w łóżku, to dusił mnie za szyję i miałam przyrzec mu, że nikomu nie powiem, nawet koleżankom. Po jakimś czasie, dokładnie nie potrafię powiedzieć, w piecu kaflowym w pokoju znalazłam jedną pierś kobiecą, dość dużą. Powiedziałam Kolanowskiemu o tym znalezisku, powiedział, że się nie mam wtrącać, bo to nie moja sprawa”.
Niesamowity tekst.
Groza wypowiedziana bez większych trudności w języku codziennych, błahych spraw.
Nekrofil idzie z rodzinką na krem do kawiarni.
Kobieta odnajduje w piecu ludzkie szczątki, które przyniósł do domu jej partner, a potem wybiera się na spacerek po parku.
Po rodzinnej przechadzce Edmund poddusza Grażynę, a potem udają się na spoczynek.
„Bałam się Kolanowskiego, bo miał takie »dzikie« oczy, był jakiś oszołomiony. Kolanowski kazał nam wyjść na spacer z dziećmi. Gdy wróciłam, w domu był smród, ale mniejszy niż poprzednio. Następnego dnia po znalezieniu piersi poszliśmy razem spać, to Kolanowski zaczął mi gnieść piersi, aż mnie bolało. Więcej »pipek« i piersi w domu nie widziałam”.
Niektóre akapity protokołu wręcz domagają się ekranizacji.
„Pewnego dnia, daty dokładnie nie pamiętam, po dzienniku telewizyjnym pokazano w telewizji zdjęcie dziewczynki i ogłoszono, że zaginęła. Siedzieliśmy wtedy przed telewizorem oboje. W trakcie ogłoszenia komunikatu Kolanowski zrobił się jakiś nerwowy, zaczął palić papierosa za papierosem, nie rozmawiał ze mną, cały się trząsł, był bardzo niespokojny. Zapytałam się go, czy ty to zrobiłeś, nic mi nie odpowiedział. Później jeszcze tego samego dnia, będąc cały czas taki oszołomiony, nerwowy, patrzył cały czas w okno i w pewnej chwili powiedział, cholera, zamordowałem. Dopiero następnego dnia powiedział, że zamordował tę dziewczynkę i że wyciął ją”.
Tak, to jest gotowa scena z filmu, który wciąga widza gęstą, duszną atmosferą, który składa się z obsesyjnych powtórzeń (te bezustanne spacery, wietrzenie mieszkania!) bezpardonowo zaburzających chronologię.
Poruszeni sugestywnymi zeznaniami Grażyny, szkicujemy w ramach treningu kilka scen z „życia codziennego” zabójcy.
Oto wieczór. Dziennik telewizyjny. Para konkubentów przed telewizorem.
Pojawia się zdjęcie zaginionej dziewczynki – my już wiemy, że zamordowanej przez niepozornego facecika w rozczłapanych kapciach, który właśnie je na kolację kiełbasę. Krakowską parzoną.
Mężczyzna blednie.
Upuszcza widelec i nóż.
Krztusi się. Dostaje drgawek – znamy je z opowieści Jakubowskiego i Smolarka.
Po chwili sięga po paczkę papierosów. Z trudem zapala.
− To ty ją zabiłeś? – pyta ona.
− Chyba cię pojebało – odpowiada on i wypuszcza nerwowo dym.
Cięcie.
Kuchnia. Ona siedzi przy stole i pije herbatę ze szklanki w koszyczku. On stoi w oknie, wpatrując się w nie jak zaczarowany.
− Cholera – mówi – zamordowałem ją.
− Co?
− Zamordowałem ją.
Cięcie.
Dość tej zabawy, wracamy do akt.
Protokół z przesłuchania kończy się ważnym suplementem.
„Dodatkowo zeznaję, że gdy wróciłam ostatnio w maju 1983 r. z G. i zauważyłam u Kolanowskiego podrapania na nogach i na twarzy, to on powiedział mi, że bił się z kolegami na dansingu. To wszystko”.
Przesłuchanie skończone.
***
Zagadujemy Jerzego Jakubowskiego o Grażynę B. Chcemy ją trochę lepiej poznać. Wszak również nasz rozmówca przesłuchiwał konkubinę Edmunda Kolanowskiego.
– Wyjątkowe babsko – szybko podejmuje temat. – Siadała na dwóch krzesłach, a miała wzrostu mniej więcej metr czterdzieści. Nie zdawała sobie sprawy, że jest w ciąży.
Chwila ciszy.
Koniec? Nie.
Jakubowski coś sobie przypomniał.
– Opowiem wam coś.
W sobotę wieczorem dzwoni do mnie człowiek z biura przepustek. Jakaś pani do mnie. Kto? Pani Grażyna B.
Dokładnie kiedy to było, nie pamiętam. Na pewno po aresztowaniu Kolanowskiego.
Czego ona może chcieć?
Okazało się, że przyszła z kandydatem na męża. Chciała zapytać mnie, czy zgodzę się na jej zamążpójście.
Byłem ciekawy palanta.
Przyprowadziła go. Wszedł facet ubrany normalnie w garnitur z krawatem. Przepytałem go. To był jakiś stolarz ze Swarzędza. Odbyliśmy krótką rozmowę. Gość był zdecydowany [śmiech].
– Dlaczego to zrobiła? – pytamy.
– Nie mam pojęcia! Nie wiem, czego ona chciała. Trudno mi powiedzieć. Ale miała do mnie zaufanie.
Może chciała się pochwalić, że znalazła frajera, kandydata na męża. „Oczywiście, Grażyna”, mówię do niej, „możesz wyjść za mąż”.
Ten facet po kilku latach dokonał zabójstwa. Na ulicy Romana Szymańskiego w Poznaniu. Więc się grubo pomyliłem. Dałem złą rekomendację [śmiech].
Straciła kolejnego faceta. Być może oddziaływała na mężczyzn jak jakaś femme fatale [śmiech].
Wizja lokalna – pierwsza
Na wieść o przyznaniu się Edmunda Kolanowskiego do zabójstwa w Wydziale Dochodzeniowo-Śledczym zawrzało. Zaczęto gorączkowo dyskutować, jak przeprowadzić wizję lokalną. Po południu dogadano szczegóły, w tym uzgodniono kwestie jej zabezpieczenia.
***
Jakubowski: Dostaliśmy do dyspozycji z Wydziału Kryminalistyki Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Poznaniu kamerę filmową i magnetowid. To była dla nas zupełna nowość techniczna. Niezła gratka. Dzięki temu przeprowadziliśmy jedną z pierwszych wizji lokalnych w Poznaniu dokumentowanych przy użyciu tego typu urządzeń. Z naszych materiałów korzystał potem sąd w czasie rozprawy.
***
Dziewiątego września 1983 roku o 9.50 Edmund Kolanowski zostaje przywieziony z aresztu milicyjnego na ulicę Jasna Rola, nieoznakowanym samochodem, razem z porucznikiem Jerzym Jakubowskim. Teren został zabezpieczony przez pluton milicji. Na miejscu są już prokuratorzy Michał Posadzy i Włodzimierz Świtoński. Technicy przygotowują się do utrwalenia wizji za pomocą kamery. W końcu prokurator Posadzy, główny reżyser spektaklu, zaczyna wizję. Asystują mu Gajdamowicz i Jakubowski.
***
Ponownie spoglądamy na zdjęcie z książki Jakubowskiego, które opisaliśmy w rozdziale poświęconym Kapitanowi Szramie.
Kilku mężczyzn wpatruje się w wątłej postury facecika, który musi utrzymać sporych rozmiarów manekina.
Dlaczego dano mu tak duży rekwizyt?
Jakubowski: Faktycznie, był z tym pewien problem. Użyliśmy manekina zapaśniczego, który był mało elastyczny i sprawiał trudności przy demonstrowaniu różnych działań. Ale Edmund sobie poradził.
W fotografię, w którą wpatrujemy się od dłuższego czasu, wpisany jest dyskretny dynamizm.
Posadzy chyba powiedział coś przed chwilą do Kolanowskiego. Świadczyłoby o tym wyczekujące ustawienie twarzy prokuratora.
Ponadto manekin jest lekko zamazany, może więc zabójca wykonał właśnie jakiś ruch?
Jakubowski: Ku naszemu zaskoczeniu Edmund był całkiem otwarty. Dużo mówił. Nie znałem go z tej strony. Odniosłem nawet wrażenie, że dobrze się czuł przed kamerą. Chciał chyba dobrze wypaść. Prokurator Posadzy był natomiast powściągliwy. Dawał Kolanowskiemu mówić. Postępował w ten sposób konsekwentnie do samego końca.
W czasie wizji Kolanowski pod nadzorem kamery opowiadał, jak dojechał na miejsce zbrodni, zrekonstruował czas poszukiwania „świeżych grobów”, wyjaśnił, gdzie zostawił rower i gdzie dostrzegł dziewczynkę, swoją ofiarę.
Jakubowski: Edmund wskazał miejsce zbrodni! Odpowiedział więc na jedno z najważniejszych pytań tego śledztwa. Nikt tego wcześniej nie wiedział. Z własnej inicjatywy wszedł na wał nasypu i zaczął przesypywać ziemię pokazując, gdzie i jak ukrywał zwłoki.
***
Fragmenty zapisu wizji lokalnej zostały wykorzystane w krótkim filmie dokumentalnym o Kolanowskim pod tytułem Hiena.
Odtwarzamy go teraz na komputerze.
Około jedenastej i dwunastej minuty widać Kolanowskiego otoczonego przez mężczyzn trzymających mikrofony. Uderza jakimś drewnianym trzonkiem w manekina. Tak właśnie zabił Alinkę.
„Po pierwszym uderzeniu upadła”, mówi Kolanowski. Wsłuchujemy się w jego głos. Jest całkiem sympatyczny, ciepły, wzbudza zaufanie. „Już ta dziewczynka nie żyła”, mężczyzna dodaje po chwili, jakby nieco empatycznie.
„Już ta dziewczynka nie żyła” – tak to właśnie powiedział.
„Wtedy ją rozebrałem” – tu się schyla, a za nim podążają mikrofony – „i wyciąłem narządy”. Chwilę później prokurator Posadzy rzuca polecenie, a mówi bardzo wyraźnie: „Pokażcie miejsce, w które zanieśliście zwłoki dziewczynki”. Kolanowski idzie przed siebie, wskazując ręką kierunek. Tuż obok kroczy najprawdopodobniej Gajdamowicz. „To jest mniej więcej to miejsce” – słyszymy i zarazem widzimy, jak kamera wiernie towarzyszy przestępcy, który żwawo demonstruje zasypywanie zwłok.
***

Przestępca dobrze się czuł przed kamerą.
O 11.25 wizja lokalna zostaje zakończona. Cała ekipa jedzie do Wydziału Dochodzeniowo-Śledczego.
Jakubowski: A tam czekał na nas major Smolarek. Wszyscy bardzo chcieli zobaczyć materiał na magnetowidzie. Zebraliśmy się przed naszym nowym sprzętem i wraz z przełożonymi obejrzeliśmy nagranie. Sprawa wyglądała bardzo wiarygodnie.
Pamiętam, że Smolarek po emisji zwrócił się do prokuratora Posadzego: „No, Michał, widzę, że nie spieprzyłeś wizji”. Wszyscy wybuchnęli śmiechem. Była to radość spowodowana ewidentnym postępem w śledztwie. Zeznania Kolanowskiego się potwierdziły.
Wawer – kolejne zabójstwo
Jakubowski: Wspominałem o tym w książce. „Panowie”, powiedział po wizji Smolarek, „dobra robota. Ale to jeszcze nie koniec. Jurek wracaj z urlopu”.
Dlaczego nie koniec?
Jakubowski: Wypłynęła przecież sprawa zabójstwa w Wawrze, którą powiązaliśmy z Edmundem. Smolarek tego dnia powiedział więc, że mam się tym natychmiast zająć, skoro klient zaczął mówić.
***
_________________

 
     
BALKAN 
Administrator


Pomógł: 1 raz
Wiek: 43
Dołączył: 23 Paź 2010
Posty: 543
Wysłany: 2016-09-25, 22:54   

Na polecenie majora Zenona Smolarka porucznik Jerzy Jakubowski i starszy sierżant sztabowy Zbigniew Kotecki, przeanalizowawszy dokładnie akta, jadą 20 września 1983 roku do Warszawy, aby poznać szczegóły wawerskiego morderstwa. Dokonują szeregu ustaleń, między innymi przesłuchując dodatkowych świadków i sprawdzając warszawskie hotele.
Co się dzieje tymczasem w Poznaniu?
Dwudziestego trzeciego września 1983 roku o 7.40 kapitan Michał Gajdamowicz zaczyna bardzo ważne – jak się niebawem okaże  – przesłuchanie.
Rozmowa dotyczy profanacji zwłok w Nowej Soli.
Oficer odnosi sukces, Kolanowski przyznaje się do winy.
„Dobrowolnie z własnej inicjatywy przyznaję się do profanacji zwłok kobiety w Nowej Soli”.
Usłyszawszy to, Gajdamowicz za pomocą prostych pytań zabiera się za rekonstrukcję przestępstwa.
Najpierw zostaje ustalony czas.
„Kiedy to było?
– Było ciepło. Może to był maj, czerwiec, lipiec 1980 roku. Rok pamiętam dokładnie. Bo w tym czasie pracowałem w Poznańskiej Fabryce Łożysk Tocznych. W tym dniu byłem na zwolnieniu lekarskim w związku z chorobą owrzodzenia dwunastnicy.
– Dlaczego Nowa Sól?
– Wcześniej, bo w roku 1970, byłem z żoną pierwszą u jej brata w Nowej Soli i widziałem, że niedaleko jego miejsca zamieszkania znajduje się cmentarz. Wiedziałem, że również jest tam kostnica.
– Jak tam dojechaliście?
– Z Poznania wyjechałem pociągiem przed godziną 10.00. Pociąg jechał, jak sobie dobrze przypominam, przez Czerwieńsk, Zieloną Górę. Tym właśnie pociągiem dojechałem do Nowej Soli.
– Kiedy dojechaliście?
– Dojechałem pomiędzy 14.00 a 15.00.
– Co było dalej?
– Przez cały czas, aż się ściemniło, łaziłem po mieście. Byłem na piwie w jakiejś knajpie przy dworcu. Jak się ściemniło, poszedłem na cmentarz”.
Teraz można opisać czyn – krok po kroku.
„Konkretnie?
– Poszedłem do kaplicy cmentarnej. Łokciem wybiłem szybę w oknie i przez otwór wszedłem do wnętrza.
– Co było we wnętrzu?
– Na podeście kaplicy stała trumna. Odkręciłem cztery śruby mocujące wieko trumny. Odrzuciłem wieko i zobaczyłem, że w trumnie jest kobieta.
– Jak była ubrana.
– Nie pamiętam, ale wydaje mi się, że miała czarną suknię.
– Co zrobiliście dalej?
– Podciągnąłem suknię do góry. Zdjąłem majtki, ściągnąłem rajstopy lub pończochy i wyciąłem skórę z narządów rodnych i wyżej.
– Czy wycinaliście piersi?
– Nie przypominam sobie, czy wycinałem piersi, chociaż takiej możliwości nie wykluczam, ale piersi nie zabierałem ze sobą. Zabrałem ze sobą tylko wyciętą skórę i tkankę tłuszczową z okolic krocza tej kobiety”.
Trzeba jeszcze przedstawić powrót do Poznania.
„Czy zamknęliście trumnę?
– Nie przypominam sobie, czy zamknąłem trumnę, czy też pozostawiłem tak, jak było po wycięciu narządów.
– Jak wyszliście z kaplicy?
– Na pewno wyszedłem przez otwór w oknie, które wcześnie wybiłem.
– Co się działo dalej?
– Pojechałem pociągiem do domu. Najpierw do Zielonej Góry, a potem po przesiadce do Poznania. W Poznaniu byłem w nocy. Nie wiem, która była to godzina. Poszedłem na kwaterę, gdzie mieszkałem wtedy z jednym chłopakiem z pracy.
– Jak przywieźliście te narządy?
– Miałem ze sobą torbę plastikową nieprzejrzystą i scyzoryk koloru czerwonego, który już opisywałem przy poprzednich przesłuchaniach.
– Co robiliście z wyciętymi narządami?
– Miałem wyciętą skórę z okolic krocza przez dwa dni w mieszkaniu. Później wyrzuciłem ją na śmietnik. W tym czasie miałem zrobioną lalkę ze szmat i do niej przyszywałem narządy.
Potem się onanizowałem”.
W tym momencie – a jest godzina 10.00 – kapitan Gajdamowicz przerywa przesłuchanie.
Prokurator Posadzy zostaje powiadomiony o kolejnym przełomie w śledztwie. Po godzinie przybywa na miejsce i wznawia rozmowę z Kolanowskim.
Nekrofil ponownie opisuje swoją wyprawę do Nowej Soli. Ujawnia jednak nieznane dotąd okoliczności. Mówi na przykład, że do okna kostnicy przedostał się za pomocą drabiny i że miał przy sobie kieszonkową latarkę. Takie szczegóły są bardzo cenne ze względów procesowych. Kolanowski demonstruje także sposób bezczeszczenia zwłok.
„W tym miejscu podejrzany wstał z krzesła”, napisał prokurator Posadzy w protokole, „i pokazał rękoma na swoim ciele okolice ciała, z których zdzierał skórę. Przesłuchujący stwierdza, że demonstracja odpowiada w ogólności złożonym wyjaśnieniom”.
Po opisie tego czynu przesłuchiwany zaskakuje po raz kolejny. Sam z siebie zaczyna mówić o zabójstwie dokonanym w Wawrze. Śledztwo zaczyna nabierać tempa. Uwyraźnia się przestępcza natura Kolanowskiego.
„Przyznaję, że dokonałem także zabójstwa kobiety w marcu 1981 roku w Wawrze k/Warszawy. Tego przestępstwa dokonałem w następujący sposób. Pamiętam, że była to niedziela. Noc z niedzieli na poniedziałek. Około 2.00 pojechałem pociągiem pospiesznym z Poznania do Warszawy.
– Po co?
– Zamierzałem tam kupić zegarki, bo w Warszawie były tańsze, i w Poznaniu sprzedać je potem po wyższej cenie. W Warszawie byłem nad ranem.
– Co robiliście po przyjeździe?
– Pamiętam, że po przyjeździe na miejsce zjadłem śniadanie w barze mlecznym, którego nazwę pamiętam.
Nazywał się »Średnicowy«. Mieścił się na narożniku Alei Jerozolimskich. Tę część Warszawy mniej więcej znam, bo przedtem w Warszawie bywałem nieraz.
– I co dalej?
– Po śniadaniu chodziłem po Warszawie. Byłem między innymi na bazarze Różyckiego. Potem pomiędzy 14.00 a 15.00 zjadłem w barze »Praga« na górze. Bar ten znajduje się niedaleko mostu Kierbedzia przed gmachem Komitetu Centralnego. Po prawej stronie, idąc w kierunku mostu. Po obiedzie poszedłem na kawę do kawiarni »Danusia«.
– Gdzie to było?
– Kawiarnia ta jest przy Alejach Jerozolimskich, jak wychodzi się z podziemnego wejścia z Dworca Centralnego. W kawiarni przysiadła się do mnie dziewczyna. Zaproponowała mi odbycie stosunku płatnego.
– Co to była za dziewczyna?
– Była mniej więcej mojego wzrostu. Blondynka, ale farbowana. Włosy spadały na ramiona. (W tym miejscu przesłuchujący prokurator odnotował, że podejrzany wskazuje okolice lewego barku). Trochę przy kości, ale nie tęga.
– Jak była ubrana?
– Miała na sobie spodnie sztruksowe w kolorze wiśni i sweterek z długimi rękawami w kolorze kawy z mlekiem. Podobała mi się. Ceny za stosunek nie podała, ale uzgadnialiśmy ją. Ja miałem przy sobie 7000 złotych”.
Po tych słowach prokurator zarządził przerwę.
W areszcie wydawano obiad, więc Kolanowskiemu pozwolono zjeść posiłek.
Przesłuchanie zostało wznowione po półgodzinie.
Dalsza część opowieści zaczęła się od scenki rodzajowej.
„Zafundowałem tej dziewczynie i sobie dwa koniaki w 50 gramowych kieliszkach. Wypiliśmy i poszedłem do szatni po papierosy. Po chwili wróciłem i zaraz wypiliśmy po drugim koniaku. Przedtem, jak pamiętam, wymieniliśmy imiona. Powiedziała chyba, że ma na imię Iwona i jest z Warszawy. Powiedziała, że wyskoczymy i będzie w porządku.
– Co znaczyło »wyskoczymy«?
– Rozumiałem, że miała na myśli odbycie za pieniądze stosunku.
– Co było dalej?
– Po wypiciu tego drugiego kieliszka koniaku poczułem, że zaczyna mi się robić źle. Miałem zawroty głowy. Wtedy też »urwał mi się film«. Nie wiem, co się dalej działo. Doszedłem do siebie i stwierdziłem, że jestem w okolicy jakiegoś parku. Miejsce nie było mi znane. Zapytałem jakichś ludzi i powiedzieli mi, co to za miejscowość. Dowiedziałem się, że jestem w Wawrze. Stwierdziłem, że nie mam na ręku zegarka, także brak kwoty 2000 złotych, którą miałem w tylnej kieszeni spodni. Zobaczyłem, że w kieszeni mojej koszuli mam jednak pozostałe 5000 złotych.
– No i co?”.
Czytając dalej protokół, stajemy się świadkami zabójstwa.
„Zacząłem się trochę włóczyć po Wawrze i znalazłem się koło torów kolejowych. Chciałem odbyć stosunek. Pilnie, bo Iwona mnie podnieciła. W pobliżu torów zauważyłem idącą kobietę. Szła przez placyk, za którym było widać jakąś willę. Zacząłem iść za nią”.
Bardzo filmowa scena.
Peryferia obcego miasta, nocny pejzaż, jakieś torowisko.
Alkohol szumiący w głowie.
Bohater odczuwa narastające podniecenie, które musi jak najszybciej rozładować.
Później, w trakcie wizji lokalnej, której fragmenty można zobaczyć w Hienie, wyzna, że był oszołomiony.
Gorączkowo rozgląda się więc za jakąś kobietą.
W końcu dostrzega obiecującą sylwetkę.
Rusza za nią.
Tak właśnie postępował Kolanowski, kiedy zaczynał doskwierać mu głód seksualny.
Podchodził (czy podbiegał) i nagle uderzał – jakimś prętem, rurą, czymkolwiek, co miał pod ręką.
Wpatrujemy się w ekran laptopa, na który wgraliśmy dokument o Kolanowskim.
„Dobiegłem, uderzyłem kilkakrotnie. Ona upadła tak na prawą stronę więcej i wtedy szarpłem ją, i zacząłem ją dusić”.
Kolanowski, ubrany w długi skórzany płaszczyk, demonstruje na manekinie, jak dokonał zabójstwa. Potem, dość zdyszany, staje przed mikrofonami i ciągnie dalej.
Wracamy do protokołu, aby zobaczyć, jak to zdarzenie zostało opisane po raz pierwszy.
„Idąc, natknąłem się na leżący pręt metalowy czy jakąś rurę. Przedmiot ten podniosłem. Dobiegłem do tej kobiety i kilkakrotnie tą rurą uderzyłem ją w głowę.
– W jaką część głowy?
– Dzisiaj już nie pamiętam, w jaką część ciała zadawałem ciosy, a zwłaszcza czy z tyłu, z boku lub z przodu, i ile tych ciosów było. W czasie zadawania ciosów kobieta upadła na ziemię, a ja dopadłem do niej i zacząłem zdzierać z niej rzeczy.
– Jak upadła?
– Wydaje mi się, że upadła na bok”.
W tym momencie prokurator Posadzy odnotowuje: „Podejrzany pokazuje pozycję upadku z zaznaczeniem, że ciało upadło na ziemię w pozycji twarzą do ziemi z przechyleniem na prawy bok”.
Kolanowski wyjaśnia dalej.
„Tak jak powiedziałem, nie zauważyłem w pobliżu żadnych ludzi. Odruchowo rozglądałem się na boki.
– Czy kobieta broniła się?
– Nie broniła się ani nie krzyczała. Chyba nie spodziewała się niczego. Zdzierając z niej odzież, doszedłem do wniosku, że nie żyje, bo nie dawała znaków życia.
– Co robiliście dalej?
– Dzisiaj już nie pamiętam, czy rozebrałem tę kobietę do naga. Kobietą tą nie była Iwona z kawiarni. Gdy dopadłem do niej i zacząłem zadawać jej ciosy w głowę rurą, nawet nie widziałem jej twarzy.
– No i co?
– Gdy stwierdziłem, że nie żyje, zaraz zrodziła mi się myśl, żeby wyciąć i zabrać jej piersi i srom. Miałem przy sobie ten sam nóż, który opisałem przy poprzednich przesłuchaniach. Wziąłem go i wyciąłem krocze. Przedtem jednak przewróciłem ciało twarzą do góry. Nie mogę sobie przypomnieć, czy wyciąłem też piersi albo czy je podcinałem. Po prostu tego w tej chwili nie pamiętam. Zabrałem wycięte krocze z tym, że włożyłem je do torby, którą miała kobieta. Torbę zabrałem ze sobą oraz rurę, którą uderzałem. Potem rurę odrzuciłem gdzieś i uciekłem.
– Gdzie uciekliście?
– Wiem, że dostałem się na dworzec w Wawrze. W pociągu sprawdziłem, co było w torbie. Była tam torebka. Przejrzałem dokumenty i potem przed Warszawą wyrzuciłem je, po nich torbę. Krocze zawinąłem przedtem w papier, jaki znalazłem w torbie, i dojechałem do Warszawy”.
Zostaje powrót do rodzinnego Poznania, na ulicę Półwiejską, gdzie zabójca i zarazem nekrofil będzie cieszył się łupem.
„Jak wracaliście do Poznania?
– Z Warszawy do Poznania jechałem pociągiem pospiesznym z Dworca Centralnego po godzinie 22.00. W Poznaniu byłem około 2.00. Krocze schowałem na podwórzu za szopą na węgiel. Mieszkaliśmy wtedy na Półwiejskiej. Jak na drugi dzień Grażyna wyszła do pracy, przyniosłem krocze do domu.
– Co z nim robiliście?
– Wyciąłem tkankę tłuszczową, a skórę przyszyłem do »manekina«, który miałem, tj. do wypchanych gąbką, prostuję – jeszcze wtedy szmatami – rajtuz i bluzki. Potem się »brandzlowałem«”.
Tą sceną, którą nekrofil wzmacnia wyznaniem, że po tygodniu wyrzucił organy ofiary na śmietnik, kończymy lekturę protokołu.
O 14.15 Kolanowski wraca do aresztu.
***
– Potem było kolejne przesłuchanie, uzupełniające – mówi Jerzy Jakubowski. – W tym czasie sprawdzaliśmy ze Zbyszkiem w Warszawie różne detale ujawnianie przez Kolanowskiego. Weryfikowaliśmy wszystko bardzo dokładnie. Rozkład jazdy pociągów, rysopis kasjerki, miejsce wyrzucenia dowodu osobistego, który znaleźliśmy, bar Średnicowy, bar Praga, kawiarnię Danusia. I wiele, wiele innych rzeczy. Wierzcie, panowie, to była bardzo mozolna, ale niezwykle ważna robota. Chodziło o to, żeby sprawdzić wiarygodność tego człowieka.
– I co, był wiarygodny? – pytamy.
– Zasadniczo tak. Jego wypowiedzi były bardzo szczegółowe. Miał świetną pamięć.
– Zasadniczo? – drążymy.
– W trakcie przesłuchania, które przytaczaliście, powiedział, że już więcej nikogo nie zabił.
– Zgadza się, tak powiedział.
– To była nieprawda.
– Nie? – dziwimy się.
– Nie.
– Jeszcze kogoś zabił?
– Tak.
– To ile on miał ofiar na sumieniu?
– Na pewno trzy.
– Na pewno trzy? – powtarzamy z niedowierzaniem.
– No trzy – przyznaje porucznik Jakubowski z pewnym ociąganiem.
Baborówko – trzecie zabójstwo
Praca nad zabójstwem w Wawrze i nad aktem nekrofilijnym w Nowej Soli została zakończona. Zebrane materiały dowodowe w pełni uzasadniały postawienie Edmundowi Kolanowskiemu zarzutów w obydwóch sprawach.
***
„Edmund K.”, zanotował po latach w swojej książce Jerzy Jakubowski, „był wyraźnie rozluźniony. Przychodził na przesłuchania pełen wigoru, chętnie odpowiadał na zadawane mu pytania”.
– „Rozluźniony”, „pełen wigoru”? Dlaczego? – prosimy Jerzego Jakubowskiego o uzasadnienie stwierdzenia z Policjanta.
– Zeszło z niego całe to napięcie.
Z lektury książki wynika, że w listopadzie 1983 roku Kolanowski sam z siebie przyznał się do siedmiu gwałtów. W trakcie przesłuchania wrócił więc nagle do odległych czasów – do początku lat siedemdziesiątych. Ku zaskoczeniu Jakubowskiego przestępca dokładnie opisywał sylwetki ofiar, ubiór, sytuacje związane z tymi czynami. Terenem działań miały być obrzeża Poznania, a konkretnie Miłostowo i Antoninek.
– Może w ten sposób próbował jakoś zaspokoić swój popęd seksualny? Przez gadanie, wspominanie? – dociekamy.
– Być może – potwierdza z wahaniem Jakubowski. – Temat seksu ewidentnie go pobudzał. To była dla niego forma rozrywki.
– Jak pan zareagował na to niespodziewane wyznanie?
– Sprawdziłem, czy odnotowano wówczas takie czyny. Okazało się, że tak. Wszystkie zostały już umorzone, ale ja ściągnąłem jednak akta.
– Dlaczego? – pytamy.
– Ponieważ Edmund wyjątkowo chętnie na ten temat mówił. Panowie, nie mogliśmy przepuścić takiej okazji do wciągnięcia go do żwawszej rozmowy! Wezwałem pokrzywdzone kobiety. Rozmawiałem z nimi. Co więcej, doprowadziłem do okazań, skonfrontowałem więc Edmunda z ofiarami. To były wtedy już dojrzałe osoby, które niechętnie na ten temat rozmawiały. Nie wszystkie, zresztą, rozpoznały Kolanowskiego.
– Kolanowski gwałcił kobiety? – znów wyrażamy zdziwienie.
– To były takie „niedorobione” gwałty. Jakaś zaczepka, rzucenie na ziemię, podwinięcie sukienki, ściągnięcie majtek. W zasadzie na tym się kończyło – wyjaśnia porucznik. – Czasami żartowałem sobie z niego, że był kiepski w te klocki. On się wtedy uśmiechał i mówił, że wtedy jeszcze niewiele wiedział. Robiłem to po to, żeby podtrzymywać rozmowę! Tak naprawdę to była staranna gra w sprawdzanie wiarygodności.
– Rozumiemy, że pod tym względem Kolanowski był bez zarzutu?
– Tak to można powiedzieć. Dochodziło wtedy do ciekawych sytuacji. Podczas oględzin jedna z ofiar mówi, że nie poznaje sprawcy. Tymczasem Edmund, niepytany, odzywa się: „Pamiętam tę panią. Miała wtedy żółtą sukienkę i różowe majtki”. A przecież nie był gadułą, znaliśmy go raczej jako milczka. Tego rodzaju momenty świadczyłyby zatem o tym, że gdy już coś mówił, to można mu było wierzyć. To była bezcenna wiedza.
Słuchając Jakubowskiego, uprzytomniamy sobie, jak bardzo praca oficera różni się od pracy gliniarzy, których znamy z książek
i filmów.
Oto przestępca został schwytany, przyznał się do winy, ale mimo wszystko milicja działa dalej, żmudnie i metodycznie.
Teraz na przykład trzeba bardzo drobiazgowo sprawdzić prawdomówność Kolanowskiego. Od tego będzie zależał sukces zarówno śledztwa, jak i rozprawy sądowej.
Wyjaśnienia przecież zawsze można zmienić czy nawet odwołać  – tak się zresztą stało w tej sprawie. Nie można więc dać się zaskoczyć. Przyznanie się może być zagraniem taktycznym. Odwołanie też. Trzeba zatem mieć dowody, że przedstawiona w dokumentach wersja jest prawdziwa i że wszelkie próby jej zanegowania okażą się całkowicie bezpodstawne.
Skłonność do podawania w wątpliwość, sceptycyzm, umiejętność przewidywania wszystkich możliwych posunięć przestępcy i przeciwdziałania im – bez tego nie można osiągnąć zasłużonego sukcesu w tym zawodzie.
Dlaczego sprawca się przyznaje? W jakim celu?
Czy przyznanie jest wiarygodne? Jak to najlepiej zweryfikować?
Czy powiedział już wszystko? Jak to sprawdzić?
Co się stanie, gdy przed sądem odwoła wersję, którą zapisałem w protokole? Czy popełniłem jakiś błąd, który sprawca będzie mógł wykorzystać w trakcie procesu?
– Ale to nie wszystko, panowie – ciągnie Jakubowski. – Było jeszcze coś, co kazało mi ciągnąć ten przedawniony wątek.
– Co takiego? – pytamy.
– W trakcie roboty, którą opisywałem przed chwilą, wpadłem na pewien pomysł. Jak się potem okazało, miałem rację.
– Słuchamy.
– Poszedłem w tej sprawie do majora Smolarka. O co mi chodziło? Skoro klient tak swobodnie rozprawia o czynach sprzed 13 lat, to może ma na sumieniu inne przestępstwa? Groźniejsze? Panowie, bo dlaczego nie?
Patrzymy na Jakubowskiego.
Zastanawiamy się, jak to mogło być.
Młody, ambitny śledczy. Właśnie siedzi naprzeciwko rozgadanego nieoczekiwanie przestępcy. Sytuacja jest bardzo stymulująca. Porucznik przeszywa wzrokiem Kolanowskiego. Obwąchuje go niemal. I zastanawia się gorączkowo: kiedy zaczął? Kiedy zabił po raz pierwszy? W Wawrze? A może wcześniej?
Śledczego rozsadza wewnętrzna energia. Ostatecznie nie wytrzymuje. Idzie do szefa.
– Major spytał mnie: „Co sugerujesz?”. A ja mu na to mówię, żebyśmy zwrócili się do Wydziału Kryminalnego o listę niewyjaśnionych zabójstw i zaginięć kobiet z tamtego czasu – relacjonuje Jakubowski. – Major kupił ten pomysł. Obiecał zwrócić się do szefów „kryminalnego”. Po kilku dniach dostałem akta. Dotyczyły kilku niewyjaśnionych spraw, w których poszukiwano zaginionych kobiet. Siedziałem sobie przy biurku, czytałem protokoły, oglądałem zdjęcia.
– Czemu to miało służyć? – prosimy o wyjaśnienie.
– Panowie, zrozumcie, chciałem jak najefektywniej wykorzystać dobre samopoczucie Edmunda – tłumaczy nasz rozmówca. – Postanowiłem zaryzykować. Rozłożyłem na stole, przy którym sadzaliśmy Edmunda w trakcie przesłuchań, zdjęcia zaginionych kobiet. Zobaczył je od razu, kiedy wszedł do pokoju. Przyglądałem się mu bardzo uważnie.
– I co pan zauważył?
– Ważną rzecz! Z twarzy Edmunda momentalnie zniknął uśmiech. Ale to nie wszystko. Zaczął nerwowo ruszać ręką. Milczał przy tym. Dla mnie to był znak, że jestem na tropie!
„Panie poruczniku”, w końcu się odzywa, a ja pilnie nadstawiam uszu, „co to za zdjęcia?”.
„Edmund”, mówię do niego, „przecież wiesz, że nie przypadkiem pokazuję ci te fotografie”.
Jaka była jego odpowiedź?
„Ale ja nie wiem, o co chodzi”, coś takiego mi powiedział.
Wtedy zdecydowałem się na blef. Na bezczelnego, co tu kryć.
„Przyjrzyj się tym zdjęciom. Szczególnie jednemu z nich. Rozumiesz? I nie kłam, bo wiem, że masz doskonałą pamięć, Edmund”.
No i w końcu nadszedł oczekiwany przeze mnie moment.
Edmund bierze do rąk zdjęcie młodej dziewczyny, która zaginęła w październiku 1970 roku.
Gościu oglądał to zdjęcie przez kilkanaście sekund. Siedziałem jak na szpilkach. Naraz słyszę głębokie westchnienie.
„Tak, tę poznaję”.
Czyli strzał w dziesiątkę.
Fotografia przedstawiała Kazimierę G., mieszkankę Emilianowa, miejscowości nieopodal Szamotuł.
– I co wtedy? – czekamy na puentę.
– Wtedy nastąpiła długa relacja o zabójstwie. Trzecim z punktu widzenia śledczych, a pierwszym, jeśli spojrzeć od strony chronologicznej.
***
Sięgamy do protokołu przesłuchania, które przeprowadził prokurator Posadzy, a protokołował Jakubowski.
Rozmowa, którą utrwalono na taśmie magnetofonowej, odbyła się 3 listopada 1983 roku.
Przepisujemy najważniejsze fragmenty.
„Kolanowski, proszę bardzo, słucham, co macie do wyjaśnienia w sprawie zabójstwa Kazimiery G.?
– Przestępstwo to popełniłem pod koniec października 1970 roku. W tym okresie od połowy października moja ówczesna żona przebywała w szpitalu. Ja, nie mając co robić w domu, chodziłem na dworzec i na miasto.
– Z jakiego powodu żona przebywała w szpitalu?
– Miała w najbliższych dniach poród mieć.
– No i co się wydarzyło wtedy?
– W czasie jednego ze spacerów, będąc na Dworcu Zachodnim, zauważyłem stojącą pod oknem na dworcu młodą kobietę. Podszedłem do niej. Nawiązałem znajomość i zaprosiłem na kawę. Umówiłem się z nią, że następnego dnia o godzinie 16.00 spotkamy się w tym samym miejscu, tj. w kawiarni dworcowej, na kawę.
– Czy przyszła na to drugie spotkanie?
– Tak. Na drugi dzień byłem w kawiarni i czekałem. Dziewczyna ta przyszła. Wtedy przedstawiła się jako Kazia. Ja się również przedstawiłem jako Edmund. Po wypiciu kawy zaproponowała, abyśmy pojechali do jej domu koło Szamotuł. Nie podała nazwy miejscowości, gdzie mieszka, ale powiedziała, że trzeba jechać do Baborówka.
– I co dalej?
– Kupiłem dwa bilety do Baborówka i pojechaliśmy najbliższym pociągiem. Na stacji Baborówko wysiedliśmy z pociągu. Było już ciemno. Pogoda dobra. Deszcz nie padał.
– Gdzie poszliście?
– Poszliśmy ze stacji drogą. Była to droga leśna. W oddali widziałem jakieś światła. Dziewczyna szła przede mną. Znała drogę.
– O czym rozmawialiście?
– Mówiła, że zaprasza mnie do swojego domu.
– Co się wydarzyło dalej?
– Ja myślałem, aby odbyć z nią stosunek. Po wyjściu z pociągu pomyślałem jednak, aby ją zabić i wyciąć jej narządy płciowe.
– I co było dalej?
– W pewnym momencie weszliśmy w teren zarośnięty lasem”.
Tu Kolanowski zaczyna przedstawiać popełnioną przez siebie zbrodnię. Zwolnijmy zatem tempo akcji.
„Ona szła przede mną i wtedy ja zauważyłem jakąś »suszkę«.
– Co takiego?
– To znaczy kawałek grubego konaru. Podniosłem go z ziemi. Uderzyłem ją nim w głowę. Upadła. Gdy upadła, kilkakrotnie jeszcze ją uderzyłem”.
Jak widać, Kolanowski od początku zabijał w ten sam sposób. Atakował znienacka. Uderzał jakimś przedmiotem.
„Co zrobiliście potem?
– Stwierdziłem, że nie daje znaków życia, i wtedy podniosłem jej płaszcz, suknię, ściągnąłem majtki, a następnie wyciąłem jej narządy. Wycinałem scyzorykiem jednoostrzowym w metalowej oprawie z blachy.
– A piesi wycinaliście?
– Nie. Piersi nie wycinałem. Wtedy za piersi się nie brałem.
– I dalej?
– Po wycięciu tych narządów chodziłem trochę po tym lesie i zauważyłem doły po wybieraniu piasku”.
I tu zróbmy na chwilę stop-klatkę.
Chodzi o frazę „chodziłem trochę po tym lesie”.
Wygląda na to, że Kolanowski to typ, który uwielbia łazić, włóczyć się, szwendać.
To człowiek rytuałów. To ktoś, kto raz na jakiś czas musi powtórzyć pewną sekwencję czynności i w ten sposób odtwarza doświadczenie, z którego czerpie swoistą przyjemność.
„Wtedy wziąłem zwłoki”, kontynuuje Edmund. „Zaciągnąłem do tego dołu. Ułożyłem przy samej skarpie i zasypałem je piaskiem.
– Co zrobiliście po zasypaniu zwłok?
– Wróciłem na miejsce, w którym wyciąłem te narządy, i poszukałem czegoś, żeby zapakować te narządy. Znalazłem kawałek jakiegoś papieru. Prawdopodobnie był to worek po cemencie. Wróciłem na miejsce i wtedy zauważyłem leżącą torebkę i pasek plastikowy, który miała na sobie przy sukni Kazia.
– Co było dalej?
– Wziąłem to wszystko. Zapakowałem do papieru i udałem się na stację Baborówko. Poczekałem na najbliższy pociąg i pojechałem do Poznania do domu.
– Co robiliście w domu?
– W domu przejrzałem zawartość torebki. Były tam jakieś dokumenty, zdjęcia i portmonetka. W portmonetce znajdowało się około 120 złotych. Wziąłem je. Pozostałe rzeczy na drugi dzień wcześnie rano wyrzuciłem. Pojechałem tramwajem nad Wartę i tam w rejonie mostu Marchlewskiego wyrzuciłem.
– Co zrobiliście z narządami?
– Przez parę dni je miałem. Nie preparowałem ich ani też nie przyszywałem do lalki, bo wtedy jeszcze lalki nie robiłem. Miałem je kilka dni, a potem wyrzuciłem”.
List
Przeglądając akta, natrafiamy na bardzo poruszające znalezisko. To kserokopia listu Edmunda do matki, który został sporządzony ręcznie, ołówkiem.
Rzecz już porządnie wyblakła i jest częściowo nieczytelna.
List nosi datę 11 grudnia 1983 roku. Kolanowski napisał go zatem już po przyznaniu się do trzeciego zabójstwa.
Oto fragment:
„Mamo, ja jestem bardzo załamany tym, co się stało, ale jest już za późno na to, aby coś mogło się teraz zmienić. Będę musiał ponieść karę za to, co zrobiłem, a to oznacza wiele lat za kratami więzienia, a może i coś gorszego. Ja nie mogę mieć za to do nikogo pretensji, bo to jest tylko moja wina i tylko ja będę za to musiał odcierpieć”.
List zatem stanowi zarówno poświadczenie przyznania się do winy, jak i wyraz przeczucia bardzo surowej kary. Zauważmy jednak, że tekst mimo wszystko jest sformułowany bardzo ostrożnie. Żadnych konkretów, same półsłówka.
Dlaczego Kolanowski napisał taki list?
Poczuł wyrzuty sumienia? Zatęsknił za światem zewnętrznym, za ludźmi? Uprzytomnił sobie z całą jaskrawością, że czeka go śmierć?

Część III
Pierwsza rozprawa
Jesteśmy w restauracji Hotelu Rzymskiego. Jemy śniadanie z Kazimierzem Brzezickim, który w 1985 roku w „Głosie Wielkopolskim” opisywał pod pseudonimem „beb” przebieg procesu, a potem, w 2006 roku, wydał pitawal zawierający między innymi obszerny artykuł na temat Edmunda Kolanowskiego.
Podpytujemy naszego rozmówcę o różne szczegóły, aby lepiej poczuć klimat tamtych czasów, tamtej sprawy.
Brzezicki wskazuje ważny kontekst: przypomina, że w połowie lat osiemdziesiątych polskie media przechodzą zasadnicze przemiany, także obyczajowe.
– Media – mówi – przełamywały się wówczas w zakresie relacjonowania spraw kryminalnych. Do tej pory tego rodzaju zdarzenia opisywano bardzo zdawkowo, po macoszemu. Parę zdań o wyroku i to wszystko. Moi szefowie na przykład uważali, że „Głos Wielkopolski” jest zbyt poważną gazetą na „kryminałki”.
– Dlaczego? – pytamy.
– Może dlatego – słyszymy odpowiedź – że PRL, czyli państwo dobrobytu, musiało uchodzić za państwo bezpieczne, spokojne? Ale to był już ten moment, w którym nie można było ukryć, że w Polsce Ludowej mają miejsce zabójstwa, gwałty, różne perwersyjne przestępstwa, jak na przykład nekrofilia.
Z tego, co mówi nasz gość, wynika, że sprawa Kolanowskiego wyznaczyła swoistą granicę w historii dziennikarstwa wielkopolskiego.
– Kiedy zaginęła Alinka K. – kontynuuje Brzezicki – uznano na poziomie Komitetu Wojewódzkiego, że warto poprosić o pomoc. Nie znajdziemy dziewczynki bez pomocy społeczeństwa – stwierdzili towarzysze. Milicja się z tym zgadzała. Zapadła więc decyzja o medialnym nagłośnieniu tej sprawy. W konsekwencji w regionalnej prasie pojawiły się komunikaty o zniknięciu Alinki. W akcji wziął także udział Teleskop, program informacyjny nadawany przez poznańską telewizję.
Pytamy o zainteresowanie poznanian tą sprawą.
– Było ogromne – mówi były dziennikarz. – Kiedy już złapano Kolanowskiego, kiedy ruszył proces, społeczeństwo strasznie się tym emocjonowało. Dziennikarze wyczuli, że ludzie chcą o tym czytać. W końcu chodziło tu seryjnego mordercę z ich miasta! Mało tego, pojawiła się sugestia, że czyny tego przestępcy stanowią ewenement w skali świata.
Wyobrażamy sobie intensywność emocji obywateli, którzy z rozmaitych powodów musieli być bardzo wygłodniali zarówno soczystej informacji, jak i sensacyjnej fikcji.
Słuchamy dalej.
– Trafiłem w czas, kiedy zaczęło się zmieniać nastawienie mediów do spraw kryminalnych. Dzięki temu wywalczyłem w redakcji możliwości szerszego relacjonowania rozpraw, które toczyły się od stycznia do czerwca.
Nasz rozmówca przypomina, że w 1986 roku pojawił się na ekranach telewizorów słynny program Magazyn Kryminalny 997, który uwodził widzów „popowymi” rekonstrukcjami różnych przestępstw. Potem na stronach Wikipedii przeczytamy, że telewizyjny hit początkowo prowadził pułkownik milicji Jan Płócienniczak, a legendarny Michał Fajbusiewicz przejął stery dopiero w 1995 roku.
– Do ludzi władzy doszło wtedy – przekonuje nas Brzezicki – że tego rodzaju produkcje nie były nastawione na epatowanie przemocą, ale na rzeczywistą pomoc. Publiczna wiedza o dokonywanych przestępstwach jest niezbędna do budowania bezpiecznego państwa, to powoli stawało się jasne. Ale pamiętam, ile musiałem poświęcić czasu, chcąc przekonać redakcję, że tak właśnie należy na to patrzeć.
Nasza rozmowa powoli koncentruje się na procesie Kolanowskiego, który rozpoczął się 22 stycznia 1985 roku.
– Zainteresowanie było ogromne – przypominamy spostrzeżenie naszego rozmówcy.
– Tak. W czasie pierwszych dni sala była pełna, wręcz nabita. No cóż, to był taki prawdziwy teatr życia dla ówczesnych poznaniaków.
Przypominamy sobie, co mówił na ten temat porucznik Jerzy Jakubowski, który wraz z starszym sierżantem sztabowym Zbigniewem Koteckim został oddelegowany do obserwowania procesu: „Rozprawa toczyła się w ówczesnej sali 110 (tak zwanej sali średniej) w gmachu Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu przy Alejach Karola Marcinkowskiego. Na początku procesu publiczność była duża. Ludzie przychodzili jak do teatru. W większości byli to starsi ludzie. Wśród nich znajdowali się też członkowie rodzin pokrzywdzonych. Zachowywali się spokojnie”.
Naszą uwagę zwraca metafora teatru.
Jakubowski zapamiętał też reakcje ludzi na widok Kolanowskiego prowadzonego korytarzem na rozprawę: „Byli zaskoczeni, że taki drobny, niepozorny”.
– Do sądu przychodziła grupa stałych bywalców – dodaje Brzezicki. – Niektórzy z nich znali nawet poszczególnych dziennikarzy. Rano kupowali „Gazetę Poznańską”, „Express Poznański” i „Głos Wielkopolski”. Czytali to, analizowali, a potem dzielili się z redaktorami sugestiami, co można by jeszcze dodać do opracowywanych artykułów.
– A jak pan zareagował na widok Edmunda? – pytamy Brzezickiego.
– Gdy na salę wszedł Kolanowski, pomyślałem sobie: „Cholera, co za szczurek”. Miał coś takiego w twarzy.
Pamiętam, że podniósł się wówczas szmer. „Zobacz, co za potwór, co za skurwiel”. Sędzia jednak uciszył to sprawnie.
– Sędzia Jacek Sobczak?
– Tak.

Pamiętam, że podniósł się wówczas szmer.
– Jak pan go odbierał?
– Bardzo dobrze. Znakomicie znał sprawę. Dzisiejsi sędziowie powinni brać z niego przykład, naprawdę.
Na chwilę zapada cisza, skupiamy się na jedzeniu.
– Czas jest okrutny – odzywa się nasz gość po paru kęsach. – Nie pamiętam więcej szczegółów. Resztę znajdziecie w moim pitawalu.
– Czytaliśmy go – zapewniamy.
– Kiedyś miałem notatki na temat tej sprawy, ale je wyrzuciłem. Nie wiem dlaczego. Żałuję tego.
Robi się jakoś melancholijnie.
***
Po tym spotkaniu wracamy do naszej „bazy”.
Popijając kawę, będziemy raz jeszcze odsłuchiwać zapisy rozmów z Jakubowskim i przeglądać akta.
Zależy nam na dopracowaniu chronologii wydarzeń po ostatecznym „rozkuciu” Kolanowskiego i po opisaniu sytuacji przestępcy z punktu widzenia sądu.
Zatem: 21 grudnia 1984 roku porucznik kompletuje akta śledztwa. Dołącza do nich wniosek o sporządzenie aktu oskarżenia. Zebrane dokumenty idą do Prokuratury Wojewódzkiej w Poznaniu. Pałeczkę wówczas przejmuje prokurator Świtoński i pisze ów akt oskarżenia, obejmujący 35 stron, który trafia do Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu. W tym momencie Jakubowski kończy swoją robotę  – ale przecież sprawa toczy się dalej. W pewnym sensie nabiera nawet tempa, a ewentualna kara, kara śmierci, zaczyna się urealniać.
W efekcie Kolanowski zostaje oskarżony o trzykrotne popełnienie zabójstwa kobiet (w tym dwa w warunkach recydywy) połączone ze znieważeniem zwłok tych kobiet, o pięciokrotne znieważenie zwłok kobiet (również popełnione w warunkach recydywy) oraz o jedną kradzież mienia.
Sprawę przejmuje do rozpoznania Sąd Wojewódzki w Poznaniu i w jego Wydziale III Karnym otrzymała ona sygnaturę III K1/85.
Proces rusza 22 stycznia 1985 roku. Przewodniczącym składu sędziowskiego jest doktor Jacek Sobczak. Nazajutrz doniosą o tym wszystkie trzy wcześniej wspomniane poznańskie gazety.
Włączamy dyktafon.
Mówi Jakubowski: „(…) potem sędzia udzielił głosu prokuratorowi Włodzimierzowi Świtońskiemu, który przystąpił do odczytania aktu oskarżenia. Zapanowała wtedy całkowita cisza. Jak makiem zasiał, serio. Wiecie, panowie, w tym momencie prokurator po raz pierwszy ujawnił publicznie, krok po kroku, wszystkie szczegóły sprawy, przedstawił brutalne, okrutne, perwersyjne zachowania oskarżonego. To musiało robić wrażenie. To musiał być szok”.
Przewijamy parę minut.
„Po odczytaniu aktu oskarżenia – a prokurator Świtoński zrobił to głosem bardzo pewnym, rzeczowym, on się świetnie czuł na salach sądowych – Edmund wstał (…)”.
Tu zatrzymujemy na chwilę. Wiemy bowiem, że zaraz nastąpi niespodziewany zwrot akcji.
„(…) i na pytanie przewodniczącego odpowiedział, że akt oskarżenia zrozumiał. Po czym oświadczył, że nie przyznaje się do pierwszych pięciu czynów. Byliśmy zaskoczeni! Edmund cofnął się do momentu, który przecież już dawno przekroczyliśmy w trakcie naszych przesłuchań. Sala zareagowała szmerem”.
Linia obrony Kolanowskiego polegała zatem na odwołaniu zeznań (przede wszystkim dotyczących zabójstw) i złożeniu wyjaśnień obciążających funkcjonariusza Milicji Obywatelskiej kapitana Gajdamowicza.
Spoglądamy do protokołu.
Mówi Kolanowski: „Jak zaczął mnie przesłuchiwać kpt. Gajdamowicz, to wtedy została użyta wobec mnie siła. Mówiąc, że została zastosowana siła, mam na myśli to, że początkowo bito mnie ręką po twarzy i po głowie, a potem prętem metalowym po piętach. Bił mnie kapitan Gajdamowicz”.
W trakcie rozmowy z nami Jakubowski – który został pozytywnie oceniony jako przesłuchujący przez Kolanowskiego – wyjaśnił nam, że takie „koncepty” były bardzo modne w tamtych latach.
„Nikomu o tym nie zgłaszałem, że byłem bity. Nie miałem żadnych śladów po tym biciu ani też okaleczeń. Miałem spuchnięte pięty. Lekarzom, o tym, że mnie bito, nie mówiłem”.
Parę linijek dalej: „Gdyby mnie nie bito, tobym się nie przyznał”.
Po taktycznym manewrze Kolanowski zaczyna przedstawiać swoją biografię, dobrze nam znaną, w którą wplata opisy nekrofilijnych i fetyszystycznych działań; niemniej zaprzecza temu, jakoby miał popełnić niektóre z zarzucanych czynów.
Ostatnie wypowiedzi Kolanowskiego dotyczą przestępstwa dokonanego w Nowej Soli (zbezczeszczenie zwłok w nocy z 27 na 28 lipca 1980 roku).
„Zaprzeczam temu”, czytamy na stronie 23 protokołu.
„Prawdę mówię tylko na rozprawie” – tak właśnie „Głos Wielkopolski” zatytułował swoją relację z drugiego dnia procesu, cytując jednocześnie kontrowersyjną wypowiedź oskarżonego.
Sąd, prawda i kasety wideo
Nazajutrz, czyli 23 stycznia 1985 roku, o godzinie 9.00 rozprawa zostaje wznowiona.
Przebiegamy wzrokiem kolejny protokół: „Oskarżony Edmund Kolanowski w dalszym ciągu wyjaśnia”.
Pierwszy akapit stanowi zapis oskarżeń przestępcy skierowanych przeciwko kapitanowi Gajdamowiczowi.
„Pamiętam, że zarzucono mi, iż zabiłem jakąś kelnerkę. Przesłuchanie połączone z biciem nie było protokołowane. Ja chodziłem na palcach. Jestem tego pewien, że tak chodziłem. Pięty mnie bolały i nie mogłem na nich chodzić”.
Niebawem ten akurat fragment wyjaśnień okaże się bardzo ważny. Podkreślamy go grubym flamastrem: „Pięty mnie bolały i nie mogłem na nich chodzić”.
Kartkujemy dalej sfotografowany dokument.
Strona 15.
Odpowiadając na pytanie biegłego doktora Lechosława Gapika, Kolanowski mówi o nawiedzającej go często potrzebie rozładowania seksualnego.
„Ja planowałem rozkopanie grobu wcześniej, niż po raz pierwszy właściwie tego dokonałem. Myślałem na ten temat około miesiąca. Wcześniej, jak znajdowałem się na cmentarzu, myślałem o rozkopaniu zwłok. Myślałem o tych zwłokach jak o przedmiotach seksualnych. Myśląc o tym, odczuwałem seksualne podniecenie. Myślałem nie o całych zwłokach, a tylko o pewnych częściach ciała. Myślałem o piersiach i narządach rodnych”.
Strona 16 jest zapisem zeznań na temat nocnych wypadków z 6 na 7 maja 1983 roku.
„Ja tego dnia, w którym rozkopałem grób Teresy P., byłem w kinie na filmie »Wilczyca«. Na tym filmie była scena wykopywania grobu. To mnie podnieciło. Na tym filmie byłem na godzinę osiemnastą lub na dwudziestą. Potem wróciłem do domu i udałem się na cmentarz. W domu byłem tak długo, jak szykowałem narzędzia. Podniecenie seksualne wyniesione z filmu utrzymywało się nadal. Trwało w czasie drogi na cmentarz. Na cmentarz jechałem tramwajem. Nie pamiętam numeru tramwaju. Był to chyba przegubowiec. Jechałem mniej więcej w środku. To podniecenie trwało cały czas, także wtedy, kiedy usłyszałem strzały, a nawet później, to nie wiem nawet, jak się znalazłem na Jeżycach. Nie było momentu rozładowania seksualnego. Ja chciałem ściągnąć z ciała kobiety skórę od barku aż do krocza w przypadku Teresy P. Nie umiem powiedzieć, dlaczego się nie zadowoliłem w tym wypadku wycięciem narządów rodnych i piersi – chciałem mieć więcej. Jak się znalazłem na Jeżycach, to czułem, że jestem w stanie otępienia. Podniecenie seksualne nie ustąpiło. Jak wracałem, miałem chęć wrócić na cmentarz, ale bałem się, że zaczną strzelać”.
Jeszcze paręnaście zdań i sędzia zarządza przerwę do następnego dnia.
Kolejna rozprawa, czyli ta z 24 stycznia 1985 roku, przebiegała pod znakiem mediów.
Najpierw na magnetofonie szpulowym Mak-s odtworzono przesłuchanie oskarżonego w sprawie zabójstwa Aliny K.
„Nie podtrzymuję tych wyjaśnień”, oznajmił Edmund Kolanowski.
Z tego powodu pomiędzy oskarżonym a prokuratorem dochodzi do wymiany zdań.
Następnie sąd zarządza odtworzenie wizji lokalnej z Naramowic, zapisanej na kasecie wideo marki Sanyo.
„Byłem za to odpowiedzialny” – mówił nam Jerzy Jakubowski, który bardzo często wracał do tego wątku. Odnajdujemy więc odpowiedni plik i wsłuchujemy się w głos naszego rozmówcy.
„Sąd nie dysponował sprzętem do odtwarzania. Nic dziwnego. To była nowa sytuacja, także dla mnie.
– Jak to wyglądało?
– Technicy, eksperci z Wydziału Kryminalistyki, dostarczyli telewizor oraz magnetowid na salę rozpraw i na żądanie przewodniczącego sądu odtwarzali kolejne nagrania.
– To musiało ciekawie przebiegać.
– Tak. Telewizor ustawiono na stole sędziowskim i zwrócono w stronę publiczności. Sąd usiadł w całym składzie w pierwszej ławie.
– A Kolanowski?
– A Kolanowski, jego obrońcy, prokurator i biegli też się odpowiednio usadowili. Każdy z nich musiał przecież obserwować i odsłuchiwać przebieg odtwarzanych czynności procesowych.
– No i co z tego wynikło?
– Zauważyłem, że sędzia Sobczak z równą uwagą patrzył zarówno na ekran, jak i na oskarżonego. Opis i ocenę niektórych reakcji Edmunda dyktował nawet do protokołu”.
Nazajutrz „Głos Wielkopolski” stwierdził w ramach podsumowania, że Kolanowski został skutecznie wzięty w „krzyżowy ogień pytań”.
Wracamy do akt.
Okazuje się, że owe reakcje były dla sądu ważnym dowodem świadczącym przeciwko oskarżonemu.
Odwołanie wyjaśnień w sprawie zabójstw stawało się coraz bardziej problematyczne.
„Skład Sądu stwierdził, że w czasie odtwarzania zapisu na magnetowidzie oskarżony wykazywał wyraźne i rzucające się w oczy zdenerwowanie objawiające się w nerwowym stukaniu palcami i kiwaniu głową przy niektórych fragmentach zapisu magnetowidowego”.
Kolanowski bronił się w ten sposób: „Zdenerwowałem się widokiem osoby, która cały czas mnie biła. Była to ta osoba, z którą byłem skuty, i zobaczyłem ją na wizji. Ja nie wskazałem miejsca zakopania zwłok. Powiedziano mi tylko: »Popatrz, to tu było«”.
Sąd nie dał wiary tym słowom.
Prokurator zadawał kolejne pytania, spychając spokojnie, ale stanowczo oskarżonego do narożnika.
Gdy zaś Kolanowski powiedział: „W trakcie wizji starałem się deptać na palcach, bo pięty mnie bolały”, sąd ripostował: „Skład Sądu stwierdził, na podstawie materiału obejrzanego, a zarejestrowanego na taśmie magnetowidowej, że oskarżony chodził normalnie. Nie widać, aby miał trudności z chodzeniem. Sposób, w jaki oskarżony chodził, został zarejestrowany w kilku momentach, a szczególnie w tych, kiedy oskarżony po określonym fragmencie wizji oddalał się drogą wraz z funkcjonariuszem, z którym był skuty, do dalszych miejsc, które były zarejestrowane na wizji. Nie było tego również widać, aby oskarżony miał trudności z chodzeniem w momencie, kiedy niósł on zwłoki/manekina, a wówczas, jak wynika z zarejestrowanych zachowań oskarżonego, z tego, że upuścił on manekin, niósł on chyba znaczny ciężar”.
Co na takie dictum odpowiedział Kolanowski?
„Ja w trakcie wizji byłem we własnych butach”.
Riposta, choć słaba, świadczyła o tym, że oskarżony robił wszystko, co było w jego mocy, żeby uniknąć kary śmierci.
Docieramy do strony 13 protokołu, ostatniej.
Wynika z niej, że sąd postanowił:
„1. Dopuścić dowód z przesłuchania w charakterze świadka wiceprokuratora Prok. Wojew. dr. Michała Posadzego na okoliczność, jak chodził oskarżony w trakcie, kiedy był przez niego przesłuchiwany w toku postępowania przygotowawczego, w szczególności zaś na okoliczność, czy chodził on w taki sposób, który mógł nasunąć wniosek, że nie może on stąpać na pięty.
2. Dopuścić dowód z przesłuchania w charakterze świadka Michała Gajdamowicza na okoliczność, czy w trakcie przesłuchania oskarżonego okazywał on oskarżonemu materiał dowodowy w postaci fotografii miejsca przestępstwa”.
Ogłosiwszy powyższe postanowienia, sąd zarządził przerwę w rozprawie do 13 lutego 1985 roku.
Odkładamy dokumenty na bok.
Przez chwilę dyskutujemy o sytuacji, w której znalazł się Kolanowski. O jego szansach. O tym, co musiał wtedy czuć.
Wracamy do pliku, który zawiera zapis naszej rozmowy z Kazimierzem Brzezickim. Przypomina nam się bowiem, że dziennikarz wspominał coś na temat rozprawy z tamtego dnia.
Naciskamy przycisk „Play”.
„On chyba wtedy, mówiąc poetycko, poczuł odór kary śmierci. Zaczął się bać. Na serio. Przeszedł więc do defensywy. »To nie ja«, mówił. »Wszystko mi wmówili, bili mnie«, powtarzał. Taka była jego linia obrony.
– A pamięta pan, jak się zachowywał w czasie odtwarzania wizji lokalnej w Naramowicach?
– Coś w nim drgnęło.
– To znaczy?
– Zaczął się inaczej zachowywać.
– Jak?
– Skulił się. Zapadł w sobie.
– Coś jeszcze?
– Schylił głowę. Poczuł śmierć. Tak sobie myślę”.
Obrońcy Kolanowskiego
Przy poznańskim Starym Rynku na ulicy Wrocławskiej mieści się kancelaria, gdzie pracuje Krzysztof Krawczak. Jest to postać szczególna z punktu widzenia naszej historii. Razem z Andrzejem Reicheltem, dzisiaj znanym poznańskim adwokatem, bronił z urzędu Edmunda Kolanowskiego.
Właśnie siedzimy w gabinecie mecenasa Krawczaka.
Jesteśmy bardzo ciekawi, co może nam powiedzieć ktoś, kto przynależał – niejako na przekór opinii publicznej – do jednej drużyny z niesławnym nekrofilem i zabójcą.
Krawczak jest to szczupły, zwyczajnie ubrany, uprzejmy mężczyzna. Szybko się okazuje, że lubi sobie pogadać, popadając co i rusz w rozmaite dygresje. Jest otwarty na rozmowę o procesie Edmunda Kolanowskiego.
– To była bardzo głośna sprawa. Ludzie mówili o niej, prasa się rozpisywała o osobniku, który wykopuje zwłoki kobiet…
– Dlaczego Kolanowski miał dwóch obrońców, i to z urzędu? Przecież to nietypowe.
– Sprawa była nietypowa! Andrzej napisał wniosek o powołanie drugiego obrońcy. Pytał mnie, czy nie zechciałbym dołączyć. Sąd się zgodził, więc dołączyłem.
– Nie miał pan żadnych oporów przed przyjęciem tej sprawy? – pytamy.
– Czasami adwokaci nie chcą bronić oskarżonych o zabójstwo. Ale ja wychodzę z innego założenia – słyszymy w odpowiedzi. – Obowiązkiem adwokata jest bronić ludzi. W związku z tym nie można odmówić przyjęcia jakiejś sprawy ze względu na wyznawane przez siebie wartości. Swoją etykę trzeba schować do kieszeni.
Rozmowa się rozkręca.
– Krewni dzwonili do moich rodziców i pytali, jak Krzysztof może bronić takich facetów – ciągnie dalej Krawczak.
– Pamięta pan pierwsze spotkanie z Kolanowskim?
– Pamiętam, że przed pierwszym spotkaniem wstąpiliśmy z kolegą Reicheltem do jakiegoś lokalu, żeby wypić dla kurażu kieliszek wódki. No i dopiero potem, tak wzmocnieni, poszliśmy do niego do aresztu.
– Gdzie siedział?
– Na tak zwanym Młynie, czyli przy ulicy Młyńskiej.
– Poszliście, dobrze. I co dalej?
– No cóż, pojawiła się na przykład kwestia: podać Kolanowskiemu rękę czy nie? Bo jednak jego ręka zabijała. Czuliśmy odrazę, obrzydzenie. Fakt, że on wykopywał zwłoki, wykrawał narządy, bezcześcił je, nie pomagał.
– Wizualizowaliście sobie tego człowieka?
– Tak. Wyobrażałem sobie, że to będzie tak zwany typ lombrosowski, czyli człowiek, który na twarzy ma wyraźnie wypisane, że jest złoczyńcą.
– Wchodzicie do aresztu.
– Tak, wchodzimy do aresztu. Pytają, czy chcemy asystę strażnika. „Nie, damy sobie radę”, odpowiadamy. „Silne chłopaki jesteśmy”. No i przyprowadzają go… Osobnika niewysokiego, mniej więcej metr sześćdziesiąt wzrostu, raczej drobnego.
– Byliście rozczarowani jego widokiem?
– Trochę tak. Okazało się, że ten złoczyńca to szary człowiek, którym niczym się nie wyróżnia, że to taki Mister Nobody.
– Co dalej?
– Podałem mu rękę, Andrzej chyba też.
– A jednak?
– Tak, choć, hm, choć nie wiadomo było, co z tą ręką robić dalej [śmiech]. Miał wąską rękę, co było dla mnie zaskakujące.
– Zapamiętał pan taki szczegół?
– W bufecie jedna z koleżanek zapytała mnie o Kolanowskiego: „Jaki on jest?”. No to mówię do niej: „Podaj mi rękę”. Koleżanka podaje mi rękę, a ja wtedy odpowiadam: „On ma taką rękę jak ty!” [śmiech].
– Jak się Kolanowski zachowywał na tym spotkaniu?
– Kolanoś był spokojny. Sprawiał wrażenie osoby, która zażywa środki uspokajające. Mówił bardzo wolno. Bez żadnych emocji, nerwów.
– Kolanoś?
– Tak mówiliśmy na niego.
– Jaki miał głos?
– Przeciętny, normalny, ale troszeczkę wyższy.
– Przyjemny?
– Tak, to był przyjemny głos.
– Jak się z nim rozmawiało?
– Właściwie nie była to rozmowa. Odpowiadał krótko, czasem nawet monosylabami. „Tak”. „Nie”. „Nie przyznaję się”. „Wiem, co mi grozi”.
– Wiedział?
– Tak, zdawał sobie sprawę, że grozi mu tak zwana czapa.
– Cały czas był zamknięty w sobie?
– Z czasem jego stosunek do nas trochę się zmienił. Po drugiej czy trzeciej rozprawie. Pytał, na przykład, kiedy miał jakieś wątpliwości.
– Byliście jego adwokatami, więc mógł wam powiedzieć więcej na temat zarzuconych mu czynów.
– Nigdy nam nie powiedział, że to zrobił, że dokonał tych zabójstw. „Proszę pana, jeżeli pan to zrobił, to proszę mi to powiedzieć”, tak się do niego zwróciłem. „Będziemy pana bronić jak najlepiej”.
– Co odpowiedział?
– Nic. Niezmiennie się nie przyznawał. „No dobrze”, ciągnę dalej, „ale w postępowaniu przygotowawczym przyznał się pan do wszystkiego”. „Do zwłok się przyznaję, ale do zabójstw nie”, taka była jego odpowiedź.
– Myślał pan o winie Kolanowskiego?
– Wtedy, podczas pierwszego spotkania, cały czas myślałem o tym, że siedzę przed facetem, którego się oskarża o zabójstwa i nekrofilię. Byłem też najzwyczajniej w świecie ciekawy, jak on to robił, jaki był tok jego myślenia.
– Jak Kolanowski zachowywał się na rozprawach?
– Przychodził w kajdankach, w asyście policjantów. Był spięty, wręcz zaszczuty. Nic dziwnego, cała sala była nastawiona przeciwko niemu. Odnosiłem też wrażenie, że już na dobre pogodził się ze swoim losem upolowanej zwierzyny, nad którą odprawia się teraz rytuały prawne.
– Było panu żal Kolanowskiego?
– Powiem coś panom. Coś ważnego. Otóż z czasem w adwokacie rodzi się bunt.
– To ciekawe.
– Kiedy adwokat widzi, że jego oskarżony jest zaszczuty, zaczyna w pewnym momencie przypominać sobie o swoim obowiązku. „Jestem obrońcą”, zaczyna do niego docierać, „muszę więc zrobić wszystko, żeby ten człowiek został sprawiedliwie osądzony”.
– Czyli?
– Czyli muszę ujawnić wszystkie ewentualne braki, niedociągnięcia, błędy procedury karnej, którą zastosowano. Zasiać wątpliwości, które nie pozwolą składowi sędziowskiemu na jednoznaczny osąd.
– Jak zaplanowaliście sobie pracę z mecenasem Reicheltem?
– Podzieliliśmy się obowiązkami. On miał opracowywać „fakty”, a ja „psyche”. Krótko mówiąc, zająłem się kwestią poczytalności.
– Jaka była wasza linia obrony?
– Kontaktując się z medykami, chciałem sprawdzić, czy jest możliwe uszkodzenie centralnego układu nerwowego. Bo jeśli tak, to mamy wówczas do czynienia z kontratypem. Czyli okolicznością, która wyłącza karną bezprawność czynu. Człowiek w takich sytuacjach nie wie, co się z nim dzieje, nie ma możliwości pokierowania swoim postępowaniem, nie może zrozumieć znaczenia swojego czynu.
– I w tym kierunku chcieliście iść?
– Tak.
– Wykazać jego niepoczytalność?
– Tak.
***
Po spotkaniu z mecenasem Krzysztofem Krawczakiem dzwonimy do Jerzego Jakubowskiego, by zapytać o obrońców Kolanosia.
– Robili, co mogli – odpowiada porucznik. – Byli nadzwyczaj dobrze przygotowani. Konsekwentnie starali się wyjaśniać różne kwestie na korzyść Edmunda. Ostro walczyli i przytomnie reagowali na rozprawie podczas przesłuchania psychiatrów i neurologa.
– Wierzyli w zwycięstwo?
– Powiem tak: upatrywali nadziei w dowiedzeniu, że Edmund jest niepoczytalny. Zresztą dla mnie było ewidentne, że ten klient jest nienormalny. Sądziłem, że choroba pozwoli mu uniknąć kary śmierci. Tak, wierzyłem w to na serio.
„Zimny chirurg”
„Zimny chirurg”?
Czy tego rodzaju formuła nie jest już zbyt banalna, wprost ograna? Zapewne tak. Czytelnikom Milczenia owiec Thomasa Harrisa, Chirurga Tess Gerritsen, widzom Dextera taki tytuł jawi się jako popkulturowa klisza. A przecież to sam Kolanowski określał siebie w ten sposób! Buńczucznie i bezwstydnie, jakby odgrywał rolę czarnego charakteru w jakimś filmie klasy B.
Wiemy o tym z ważnego źródła, które stanowi opinia sporządzona przez lekarzy psychiatrów, Teresę Siemieniuk i Kazimierza Ławniczaka.
„(…) pod koniec obserwacji pogodny, w żywym kontakcie z współosadzonymi, wielokrotnie żywo im relacjonował, jakich czynów się dopuścił. W kontakcie z personelem o swojej przeszłości karalnej, jak i aktualnych zarzutach nie opowiadał, ale pośrednio dawał do zrozumienia, nazywał sam siebie »zimnym chirurgiem«”.
Wywiad z zabójcą
Jest 14 lutego 1985 roku.
„Express Poznański” publikuje bardzo ciekawy artykuł Zbigniewa Szymańskiego-Żuka, popularnego reportera.
„Kamera jest wścibska, dokładna”, pisze dziennikarz, który wyróżniał się bardzo sugestywny stylem. „Nie ujdzie jej żaden ruch ni gest. Uważny obserwator dostrzeże więc od razu zmiany w zachowaniu się Edmunda Kolanowskiego w czasie przeprowadzanego w Wawrze eksperymentu. Podejrzany wyraźnie bowiem ożywia się, gdy demonstruje ciosy, moment duszenia czy wleczenia zwłok”.
Tego dnia odbywa się kolejna rozprawa. W jej trakcie rola „wścibskich” i „dokładnych” mediów zostanie spektakularnie udokumentowana.
Oto w momencie, gdy sędzia Jacek Sobczak uznał, że oskarżony zakończył wyjaśnienia, wstał biegły seksuolog doktor Lechosław Gapik i złożył wniosek o możliwość przedstawienia wywiadu, jakiego udzielił oskarżony przedstawicielowi Polskiego Radia.
To musiał być dość zaskakujący zwrot akcji.
Wywiad? Jaki wywiad?
Sędzia wyjaśnia, że w pierwszym dniu procesu redaktor Rafał Węgierkiewicz z poznańskiej rozgłośni uzyskał zezwolenie na widzenie się z oskarżonym oraz na przeprowadzenie rozmowy (pod warunkiem że ten ostatni wyrazi na to zgodę), po czym dopuszcza dowód z nagrania owego wywiadu.
Zaraz więc publiczność wysłucha rozmowy z oskarżonym. Domyślamy się, że to wpłynie na przebieg sprawy.
Biegły, zadość czyniąc procedurze, oznajmia, że zarejestrował audycję radiową na kasecie Stilon C-60 przy użyciu magnetofonu Unitra M101.
Sędzia zarządza odtworzenie wywiadu.
Cała sala w skupieniu wsłuchuje się w głos Kolanowskiego.
_________________

 
     
BALKAN 
Administrator


Pomógł: 1 raz
Wiek: 43
Dołączył: 23 Paź 2010
Posty: 543
Wysłany: 2016-09-25, 22:55   

Potem rozprawa nabiera tempa.
Przewodniczący stwierdza, że oskarżony wyznał dziennikarzowi, iż po wyjściu z zakładu karnego na powrót stał się agresywny wobec kobiet. To celny cios. Kolanowski próbuje ripostować, ale wypada nieprzekonująco: „Jak mówiłem biegłemu o tym, że od rozpoczęcia procesu nie mówiłem, że była to agresja wobec kobiet po wyjściu z zakładu karnego, prawdopodobnie miałem na myśli to, co mówiłem na sali sądowej, a nie co powiedziałem w trakcie wywiadu”.
Tu wtrąca się biegły Gapik: „O jaką agresję chodziło?”.
Kolanowski odpowiada: „Jak mówiłem podczas wywiadu o agresji wobec kobiet, to miałem na myśli niechęć wobec kobiet. To, że byłem zły, przecież to nie agresja. Nie rozumiem tego pytania”.
Oskarżony najwyraźniej traci grunt pod nogami.
„Powiedziałem w trakcie wywiadu, że po wyjściu z zakładu karnego te skłonności, jakaś agresja wobec kobiet nadal zaczęła się powtarzać. Jak mówiłem te skłonności, miałem na myśli niechęć wobec kobiet. Jak mówię te skłonności, to mam na myśli takie skłonności jak unikanie kobiet. Ja w więzieniu siedziałem nie za unikanie kobiet, a za napadanie. Ja napadać na kobiety nie napadałem po wyjściu z zakładu karnego. Nie wiem, dlaczego powiedziałem w trakcie wywiadu, że ta agresja zaczęła się powtarzać”.
Dalej sędzia Sobczak przypomina następujące sformułowanie oskarżonego: „Tym bardziej, że jest zarzut zabójstwa dziecka, który jest bardzo obciążający”.
Z protokołu wynika, że zacytował wtedy pytanie redaktora Węgierkiewicza: „Pan się w śledztwie przyznał do tego” oraz odpowiedź Kolanowskiego: „Sam nie jestem w stanie wytłumaczyć sobie tego, dlaczego ja to zrobiłem”.
Kolanowski musi się do tego ustosunkować. Robi to wyjątkowo mętnie: „Te słowa, które odtworzono, są moimi słowami”, odpowiada. „Mówiąc, nie wiem dlaczego to zrobiłem, miałem na myśli to, że nie wiem, dlaczego przyznałem się w postępowaniu przygotowawczym. Ja wiem, dlaczego przyznawałem się w postępowaniu przygotowawczym. Redaktorowi Węgierkiewiczowi oświadczyłem, że nie wiem, dlaczego się przyznawałem, dlatego, iż nie chciałem nawracać w kółko do tego samego. Co do swoich zachowań seksualnych, w trakcie rozmowy z biegłym mówiłem prawdę. Nieprawdą jest tylko to, co mówiłem odnośnie zabójstw i zdarzeń w Naramowicach i Nowej Soli. Nie miałem zamiaru wprowadzać biegłego w błąd. Wprowadzałem go w błąd dlatego, że uważałem, że to, co powiem, będzie na Komendzie czytane”.
Wywiad radiowy okazał się więc poważną wpadką, którą zupełnie nieoczekiwanie wypunktował biegły seksuolog, tym samym skuteczne mieszając szyki Kolanowskiemu i jego obrońcom.
Poczytalny?
Piętnasty lutego 1985 roku.
Najpierw przed sądem stanął doktor Marian Stochaj, dzięki czemu zgromadzona publiczność ujrzała śledztwo z perspektywy medyka sądowego, który badał bezczeszczone ciała.
Jak zachowywał się wtedy Kolanowski? Co myślał, słysząc opowieść o tak okrutnych, perwersyjnych czynach, które mu przypisywano?
„W odniesieniu do okaleczeń zwłok”, kontynuował biegły, „polegających na wycinaniu okolic narządów płciowych zewnętrznych oraz w niektórych przypadkach sutków (potocznie nazywanych piersiami) na uwagę zasługuje, z jednej strony, powtarzalność tych czynności, a z drugiej strony pewna eskalacja, biorąc pod uwagę chronologię wydarzeń”.
Czytając dokument, zastanawiamy się, z kogo właściwie składała się widownia, dlaczego poznaniacy tak tłumnie przybyli na proces.
„W ostatnim przypadku badanym przeze mnie (chodziło o zdarzenie znieważenia zwłok w nocy 6/7 maja), tj. w odniesieniu do zwłok Teresy P., stwierdzono preparowanie płata skórno-mięśniowego, którego obszar można by porównać do jednoczęściowego kostiumu kąpielowego”.
Zarówno Jakubowski, jak i Brzezicki posłużyli się metaforą teatru. Ale czy ona wyczerpuje temat? I czy w ogóle jest trafna? „Prawdziwy teatr życia”? Czy proces w sprawie zabójcy i nekrofila może rzeczywiście być demonstracją prawdziwego życia?
„Drugą charakterystyczną cechą manipulacji sprawcy”, mówił doktor Stochaj, „we wszystkich przypadkach było to, że nie stwierdzono żadnych niecelowych, przypadkowych nacięć i okaleczeń, które nie łączyły się w sposób zdecydowany z okolicą narządów płciowych zewnętrznych i okolic gruczołów piersiowych”.
A może poznanianie przybyli tu, poruszeni chęcią zemsty, odwetu na kimś, kto naruszył ich spokój; chcieli zaświadczyć tłumnie „machinie sprawiedliwości”, która zamierzała skutecznie wyeliminować „potwora”? Może poczuli żądzę zemsty. A może jeszcze inaczej: może po prostu postanowili zakosztować widowiska, które jawiło się jako absolutna nowość?
„Nie ma również przeszkód do przyjęcia, a raczej wszystko za tym przemawia, że w każdym przypadku zostało użyte narzędzie ostre lub ostrokończaste, jakim mógł być i najprawdopodobniej był ostry nóż. Mógł być to scyzoryk o niezbyt krótkiej klindze lub inny nóż, ale czy zawsze ten sam, nie da się powiedzieć, przy czym można by było w sposób dość pewny wyłączyć np. duży nóż kuchenny, gdyż manipulacja tak dużym nożem w konkretnych warunkach, tj. gdy zwłoki znajdowały się w trumnie, i nawet gdy były w pozycji po rozchyleniu kończyn dolnych, manipulacja takim narzędziem jest niewygodna, a co za tym idzie, wtedy łatwo spowodować dodatkowe niezamierzone nacięcie w okolicy przyległej do tej, która była wycinana. Nie da się również stwierdzić, jaka była szerokość noża. Nóż ten nie mógł być zakończony półokrągło. Musiał być to nóż ostrokończasty”.
Polska Ludowa była jednak ustrojem niezwykle powściągliwym w kwestii przedstawiania zbrodni. Tego rodzaju naturalistyczny spektakl musiał być dla wielu radykalnym ekscesem – i moralnym, i estetycznym. Co ciekawe, bardzo szybko się znudził poznańskim mieszczanom. Jerzy Jakubowski powiedział podczas któregoś z naszych licznych spotkań: „Na każdej kolejnej rozprawie sala była coraz bardziej przerzedzona. W końcu zostało tylko kilka osób i sprawozdawcy prasowi”.
Swoją drogą, ciekawe, kim były osoby, które towarzyszyły głównym aktorom spektaklu do samego końca. Czy byli wśród nich sąsiedzi Kolanowskiego, ludzie, którzy chcieli się przyjrzeć dokładniej nieznanemu obliczu człowieka, z którym mijali się codziennie w na ulicy?
„Analiza całego materiału sądowo-lekarskiego”, podkreślił doktor Stochaj w trakcie dalszych zeznań, „nie upoważnia do stwierdzenia w sposób kategoryczny, że sprawcą tych wszystkich czynów musiała być jedna osoba, ani też do tego, że był tylko jeden sprawca. Zauważona w każdym następnym przypadku, biorąc pod uwagę chronologię zdarzeń, owa eskalacja dokonywania wycięć narządów płciowych z punktu widzenia lekarskiego może świadczyć o nabieraniu przez sprawcę pewnej wprawy technicznej i być może dążności do jej udoskonalenia choćby z uwagi na rozcinanie odzieży a nie obnażanie, a w ostatnim przypadku wyjęcie zwłok z grobu i ułożenie na ziemi, co stwarzało dogodny dostęp ze wszystkich stron do zwłok i możliwość preparowania dużych powierzchni ciała”.
Ważnym punktem rozprawy była polemika między doktorem Stochajem a doktorem Gapikiem. Ten pierwszy miał wątpliwości, czy zdarzenie w Nowej Soli stanowiło początek serii czynów tego samego sprawcy. Ten drugi stanowczo ripostował:
„Nie zgadzam się z wywodami biegłego Stochaja, że w odniesieniu do czynu w Nowej Soli nie można się dopatrywać ciągu zdarzeń o stale eskalującej sferze w zakresie dokonania. Zdarzenie w Nowej Soli nie może być oceniane z punktu widzenia techniki cięć. Trzeba pamiętać, że jest to zdarzenie niejako pierwsze w ciągu łańcucha zdarzeń, dokonujące się w warunkach stosunkowo spokojnych, gdy sprawca dopiero niejako się uczył i na skutek doświadczeń, jakie wynikają z tego zdarzenia, ograniczył obszar, z którego pobierał wycinki”.
Protokół nie oddaje dramaturgii tego sporu, ale w wersji „na żywo” zapewne brzmiał całkiem intrygująco. Oto dwóch biegłych staje w szranki, przedstawiając odmienne interpretacje.
Kto ma rację, komu wierzyć? Jak sąd odniesie się do tej kontrowersji, pisząc wyrok?
Podsumowując swoje wywody, doktor Stochaj powiedział coś, co musiało uprzytomnić widowni szczególność analizowanych przestępstw:
„W 22-letniej praktyce sądowo-lekarskiej i w dostępnym piśmiennictwie nie zetknąłem się z przypadkami dot. wycinania narządów płciowych, piersi na zwłokach kobiet wydobytych z grobu”.
Chwilę potem przywołał przypadki, które mogą się skojarzyć z czynami Kolanowskiego, a które jednak trzeba kwalifikować zupełnie inaczej:
„Spotykałem się natomiast z przypadkami podobnych działań w odniesieniu do zabójstw na tle seksualnym, a ściślej biorąc, w przypadkach zabójstw za niewierność. Przypadki, o których mówiłem, dotyczyły okaleczeń w obrębie narządów płciowych zewnętrznych lub piersi, a przemawiało za tym to, że przyczyną zgonu tych kobiet nie były owe okaleczenia, lecz inny sposób zadania śmierci. Poza tym całość obrazu wynikającego z badania miejsca zdarzenia przesądzała o seksualnym podłożu sprawy. Przypadki te dotyczyły zarówno małych dziewczynek, jak i staruszek. W tych wypadkach, o których mówię, sprawcy nie zabierali ze sobą narządów płciowych kobiet”.
Doktor Stochaj miał również ustosunkować się do wyjaśnień Kolanowskiego obciążających kapitana Gajdamowicza. Zrobił to bardzo dokładnie i szalenie fachowo. Sens obszernej wypowiedzi medyka nie był jednak rozstrzygający. Z jednej strony Stochaj podkreślił, że człowiek po doznaniu takich obrażeń (uderzenia w pięty) ma ograniczoną w znacznym stopniu zdolność poruszania się w sposób prawidłowy; z drugiej zaś strony doktor nie wykluczył, że – mówiąc najprościej – Kolanowski mógł być bity. Co ważniejsze, biegły stwierdził, że owa „ograniczona zdolność poruszania się” wcale nie musiała być zauważalna.
„Co do siły ciosu kapitana Gajdamowicza”, powiedział jeszcze, „nie chcę się wypowiadać, gdyż znam go osobiście”.
Sąd nie dał jednak wiary wyjaśnieniom Kolanowskiego.
Dlaczego? W postępowaniu przygotowawczym przesłuchiwany nigdy ani się nie skarżył na Gajdamowicza, ani nie narzekał na żadne dolegliwości. W czasie wizji lokalnych działał sprawnie, niekiedy bardzo się angażował w odgrywanie własnych czynów z przeszłości. Żadne badania medyczne przeprowadzane w trakcie śledztwa nie wykazały u Kolanowskiego obrażeń ciała. Ponadto, wyjaśnienia oskarżonego dotyczące sposobu bicia oraz używanych narzędzi były zmienne i niekonsekwentne.
W rezultacie sąd postanowił o odstąpieniu od przesłuchania w charakterze świadka prokuratora Posadzego. Zrezygnowano też z przesłuchania kapitana Gajdamowicza.
_________________

 
     
BALKAN 
Administrator


Pomógł: 1 raz
Wiek: 43
Dołączył: 23 Paź 2010
Posty: 543
Wysłany: 2016-09-25, 22:56   

Obrona nie wniosła sprzeciwu.
Na tym rozprawa 15 lutego 1985 roku się nie skończyła. Z protokołu wynika, że szczególnie istotny okazał się jej finał.
Głos ponownie zabrał doktor Gapik.
Przedstawiając swoje obserwacje i rozpoznania, konsekwentnie pogrążał Kolanowskiego.
Na stronie 17 protokołu znajdujemy bardzo ważny fragment, który zaczyna się od wskazania dwóch momentów zarejestrowanych na taśmach magnetowidowych w trakcie wizji lokalnych. Chodzi tu o „moment demonstracji ciosów wobec K.”, czyli Alinki, jak również o moment demonstracji „działania oskarżonego w Wawrze – moment duszenia”.
Gapik szkicuje dwubiegunowy charakter Kolanowskiego: „(…) oskarżony demonstruje pozornie spokój i opanowanie, a jego zachowanie zawiera elementy nagłego przyspieszenia działań w niektórych krytycznych momentach. Jest to po prostu taka cecha funkcjonowania oskarżonego”.
Tym samym wszyscy zgromadzeni dowiadują, że ten „szczurek”, ta poczciwina, ten „szary człowiek” jest osobą, która czasami zamienia się w kogoś radykalnie odmiennego, w niebezpiecznego agresora.
Wymowne jest to, że Gapik używa często słowa „demonstracja”, po raz kolejny przypominając mimochodem, że przyglądamy się działaniu instytucji, która ma dużo wspólnego z teatrem.
Kolejny fragment pogłębia widowiskowy wymiar zarówno śledztwa, jak i procesu.
„Demonstrując swoje działania w odniesieniu do K. [Alinki  – przyp. aut.], oskarżony uczynił to w taki sposób, jakby odżyło w nim wspomnienie tego momentu – to nie była demonstracja dla widzów, którą można było zaobserwować w innych momentach tej samej wizji i również innych wizji, np. na cmentarzu w Miłostowie. Uderzenia zadawane przez oskarżonego na manekinie mającym przedstawiać postać K. [Alinkę – przyp. aut.] czyniły wrażenie uderzeń z pewnym elementem pasji. Identyczna forma zachowania w sensie psychologicznej obserwacji, tzn. również działania z pasją, szybkie, gwałtowne, ujawniona została w czasie wizji dotyczącej zabójstwa w Wawrze, kiedy to oskarżony zademonstrował, w jaki sposób dusił ofiarę, a pokazał to jako skok do gardła”.
To nie była demonstracja dla widzów, mówił Gapik, to było pełne pasji odtworzenie dwóch zabójstw, które wiele osób odczytało jako specyficzne przyznanie się do winy.
„Pamiętam, że podczas wizji lokalnej w Wawrze Edmund Kolanowski tak się zaangażował w odtworzenie okoliczności zabójstwa”, powiedział po latach prokurator Włodzimierz Świtoński Kazimierzowi Brzezickiemu, „iż nikt nie miał wątpliwości, a potwierdzały to zabezpieczone ślady, że odtwarza to, co rzeczywiście przeżył, to, co sam zrobił. Trzeba było widzieć tę twarz, gdy uderzał w manekin kawałkiem drewna, który miał imitować łom, jakim posłużył się podczas zabójstwa”.
„Trzeba było widzieć tę twarz” – wizja okazała się więc także psychologiczną techniką, za pomocą której Kolanowski przypominał sobie emocje związane z aktem zabijania człowieka.
Lektura wypowiedzi biegłego seksuologa stanowi pasjonującą podróż w głąb psychiki bardzo specyficznego przestępcy. Jest taki fragment protokołu, w którym Gapik stwierdza, że Kolanowski polubił media, że z wielką ochotą im pozował, że czerpał satysfakcję z obecności słuchaczy i widzów.
„Oskarżony ma potrzebę znacznego eksponowania siebie i dlatego chętnie opowiada o swoich zachowaniach seksualnych. Jest skłonny także do elementów gry aktorskiej, co widać na wizjach, co było widoczne w udzielanym przez niego wywiadzie dla Polskiego Radia i w czasie, gdy była ekipa Telewizji Polskiej, a szczególnie to, że oskarżony ma upodobanie do noszenia butów na wysokim obcasie”.
Kolanowski był więc narcyzem i aktorem. Ale to nie wszystko. Ze słów biegłego wynika, że przestępca miał również nadzieję na pośmiertną sławę.
„Oskarżony ma poczucie, że z uwagi na niezwykle rzadkie zboczenie, jakie u niego występuje, trafi do historii seksuologii i to faktycznie go cieszy. Objawił to oskarżony w trakcie badania”.
Dalej doktor stwierdza, że: „W czynach zarzucanych oskarżonemu i sposobie jego działania jest widoczna zdolność do kontrolowania swoich zachowań”. To zdanie pewnie miało istotne znaczenie w odniesieniu do kwestii poczytalności i niepoczytalności. Stwierdzając, że Kolanowski był zdolny do kontrolowania swoich zachowań, biegły odnosi się krytycznie do linii obrony mecenasów Krawczaka i Reichelta, którzy szukali ratunku w orzeczeniu niepoczytalności swojego klienta.
Nieco dalej Gapik wróci do tego wątku i powie całkiem jednoznacznie: „Ja nie widzę powodu, aby wątpić w to, aby oskarżony miał świadomość tego, co robi. Uważam, że oskarżony mógł kontrolować swój popęd płciowy w nieco mniejszym stopniu niż człowiek niemający takich zboczeń”.
Z protokołu wynika, że wkrótce po tych mocnych i ważkich słowach biegłego przewodniczący zarządził przerwę w rozprawie.
Kolanowski pod obserwacją
Cofnijmy się w teraz czasie.
Zaraz po aresztowaniu Edmunda Kolanowskiego, które miało miejsce 16 maja 1983 roku, prokurator Włodzimierz Świtoński wydał postanowienie o jednorazowym badaniu psychiatrycznym. Celem była odpowiedź na pytanie, czy nie zachodzą przesłanki wyłączające winę sprawcy z uwagi na jego niepoczytalność.
To wtedy zaczęło się drobiazgowe i uporczywe „prześwietlanie” Kolanowskiego pod kątem jego psyche, z czego wynikami obrońcy musieli się dokładnie zapoznać, by zaprojektować skuteczną linię obrony.
Biegli psychiatrzy stwierdzili wówczas, że nie mogą odpowiedzieć na powyższe pytanie po jednorazowym badaniu. Orzekli ponadto, że Kolanowski powinien zostać poddany obserwacji na oddziale psychiatrycznym. Za takim posunięciem przemawiały – zdaniem tych specjalistów – objawy wskazujące na możliwość zaistnienia pewnego procesu organicznego w centralnym układzie nerwowym. Wszakże podczas poprzednich badań, w 1973 roku w ramach sprawy o gwałty, rozpoznano u Kolanowskiego charakteropatię, czyli zmiany zanikowe w centralnym układzie nerwowym.
Prokurator zarządził więc obserwację psychiatryczną. Powołał także dodatkowych biegłych, psychologa i seksuologa, a potem, na żądanie biegłych psychiatrów, jeszcze radioneurologa profesora Jerzego Grądzkiego. Obserwacja, której podjęli się wspomniani wcześniej psychiatrzy Teresa Siemieniuk i Kazimierz Ławniczak, trwała parę miesięcy. Biegli konsultowali się z innymi specjalistami. Swoje wstępne poglądy poddali również ocenie naukowej na specjalnym zebraniu zespołu lekarsko-psychologicznego Akademii Medycznej w Poznaniu.
Naukowa maszyneria pracowała zatem wolno, ale – jak można się domyślać – bardzo dokładnie. W rezultacie powstała specyficzna biografia Kolanowskiego, której pointa zasadza się na pięciu punktach. Oto one.
„1. Podejrzany Edmund Kolanowski nie jest chory psychicznie, upośledzony umysłowo ani też dotknięty procesem organicznym w obrębie centralnego układu nerwowego.
2. Stwierdzamy u niego istnienie zaburzeń w zakresie osobowości pod postacią psychopatii z wtórną socjopatyzacją, wyrażającą się w zboczeniu seksualnym – fetyszyzmie i nekrofilii.
3. Powyższe zaburzenia w odniesieniu do czynów związanych z profanacjami zwłok ograniczały jego zdolność do rozpoznania znaczenia czynów i pokierowania swym zachowaniem, ale nie w stopniu znacznym.
4. W odniesieniu do zarzutów trzech zabójstw – jego zdolność do rozpoznania znaczenia czynów i pokierowania swym postępowaniem nie była ograniczona w stopniu znacznym.
5. W odniesieniu do zarzutów kradzieży zdolność podejrzanego do rozpoznania znaczenia czynów i pokierowania swym postępowaniem była zachowana”.
Co to oznaczało?
Otóż oznaczało to, że Edmund Kolanowski nie jest niepoczytalny i nie zachodzą okoliczności uzasadniające możliwość zastosowania nadzwyczajnego złagodzenia kary za popełnione czyny.
Ważne uzupełnienie opinii psychiatrycznej stanowiła opinia psychologa klinicznego Wandy Szczepańskiej.
Biegła stwierdziła wysoką sprawność intelektualną Kolanowskiego oraz brak dysfunkcji w obrębie procesów umysłowych.
Według Szczepańskiej dominującą wartością w hierarchii potrzeb badanego było zaspokojenie seksualne i poszukiwanie silnych podniet seksualnych. Opinia psychologiczna zawiera także ważne wskazanie, że głównymi czynnikami sprawczym psychopatii Kolanowskiego były czynniki dziedziczno-konstytutywne. Zaliczono do nich przede wszystkim: urodzenie z późnej ciąży, wątłość, chorowitość, długie okresy izolacji od rodziny w czasie dzieciństwa. Owe czynniki – a także uwarunkowania środowiskowe – miały wpłynąć nieprawidłowo na rozwój uczuciowości wyższej i dojrzałości emocjonalnej; odegrały też istotną rolę w kształtowaniu się potrzeb seksualnych, które przybrały postać zaburzeń popędu płciowego. Ponadto, biegła zwróciła uwagę, że jedyną osobą, wobec której badany wykazuje poczucie winy, jest jego matka.
Proces opiniowania związanego ze sferą psychiki Kolanowskiego zamknął dokument przygotowany przez Gapika. Oto konkluzja:
„A. Potrzeba seksualna Edmunda K. jest ukierunkowana heteroseksualne i jej siła mieści się w granicach fizjologicznej normy.
B. Badany wykazuje rozległe zaburzenia w zakresie realizacji potrzeb seksualnych. Zaburzenia te mają charakter zboczeń płciowych określonych jako fetyszyzm i nekrofilia.
C. Badany nie utracił zdolności do normalnego współżycia seksualnego, a zboczone zachowania nie wynikają z jego impotencji.
D. Zabójstwa objęte przedstawionymi zarzutami dokonane zostały na podłożu seksualnym, a nie są zabójstwami z lubieżności.
E. Badania seksuologiczne nie wskazują na ograniczenie zdolności podejrzanego do rozpoznania znaczenia czynu. Natomiast jego zdolność do pokierowania swoim postępowaniem jest nieznacznie ograniczona w odniesieniu do czynów nekrofilijnych i fetyszystycznych (nie dotyczy to zabójstw). Opinia w tym punkcie może być zmieniona w kierunku większego zakresu niepoczytalności, jeśli badania psychiatryczne będą stanowiły inaczej”.
Takie właśnie były orzeczenia biegłych, z którymi obrońcy Kolanowskiego postanowili wejść w spór.
Czy wierzyli w zwycięstwo?
Wyliczyć, narysować, doprecyzować
Proces Edmunda Kolanowskiego miał też swój wymiar filozoficzny. Przedmiotem sporu była tu zaś możliwość istnienia wolnej woli. Czy oskarżony mógł zapanować nad sobą, powściągnąć popęd, wyciszyć własne seksualne demony?
Czy w ogóle można takie kwestie odpowiedzialnie rozstrzygnąć?
Być może nie, ale skład sędziowski musiał to uczynić i – co więcej  – zadecydować, czy skazać oskarżonego na karę śmierci, czy pozostawić przy życiu jako więźnia.
Nic więc dziwnego, że sędzia Jacek Sobczak dociekliwie drążył kwestię. Symboliczna pod tym względem była rozprawa z 1 marca 1985 roku, w czasie której przesłuchiwani byli biegli psychiatrzy.
Z protokołu wynika, że sędzia w pewnym momencie poprosił Teresę Siemieniuk, aby odpowiedziała na pytanie o kwestię poczytalności oskarżonego, odnosząc się do skali dziesiętnej.
Fragment wypowiedzi psychiatry jest dość hermetyczny, ale też niezwykle ważny dla rekonstruowanego tu sporu. Co więcej, dowodzi, że w istocie rozważano koncepcje filozoficzne.
„Niechętnie odnoszę się do skali dziesiętnej”, oznajmiła biegła, „jako miernika wyrażającego bliskość ograniczenia zdolności rozpoznania znaczenia czynu i pokierowania swym postępowaniem  – do stanu przewidzianego w art. 25 § 2 k.k. [chodziło o kategorię znacznego ograniczenia poczytalności – przyp. aut.] i do pełnej normalności. Moja niechęć wynika z tego, że jest to kryterium nader subiektywne. Znając jednak poglądy, które dopuszczają taką możliwość, pragnę stwierdzić, że ograniczenie, o którym mowa w pkt 3 opinii pisemnej, tzn. ograniczenie w stosunku do profanacji zwłok, jest ograniczeniem, które można usytuować w połowie pomiędzy ograniczeniem w stopniu znacznym (w rozumieniu art. 25 § 2 k.k.) a pełną normalnością. Czyli w skali dziesiętnej kwalifikuje się to gdzieś w granicach liczby pięć”.
Powtórzmy, podkreślając najważniejsze słowa: „ograniczenie, o którym mowa w pkt 3 opinii pisemnej, tzn. ograniczenie w stosunku do profanacji zwłok, jest ograniczeniem, które można usytuować w połowie pomiędzy ograniczeniem w stopniu znacznym (w rozumieniu art. 25 § 2 k.k.) a pełną normalnością”.
I jeszcze: „Czyli w skali dziesiętnej kwalifikuje się to gdzieś w granicach liczby pięć”.
Liczba pięć jest podkreślona w protokole rozprawy.
Hm…
***
Jerzy Jakubowski, który był wtedy obecny na sali rozpraw, zapamiętał, że biegła na życzenie sędziego narysowała swój algorytmiczny wywód na kartce papieru.
Tak, to trudne rozważania, ale warto przez nie przebrnąć, aby zrozumieć sposób rozumowania sądu, który decydował o życiu i śmierci.
***
„Jeśli chodzi o ograniczenie zdolności rozpoznania znaczenia czynów”, kontynuowała biegła, „to jest ono w odniesieniu do zabójstwa tak bliskie stanu normalnego, że jeśli stan normalny określić jako »0«, to zdolność rozpoznania znaczenia czynu i pokierowania swoim postępowaniem mieściłaby się w skali dziesiętnej gdzieś w pobliżu cyfr »1« lub »2«”.
Jeszcze raz: „Jeśli chodzi o ograniczenie zdolności rozpoznania znaczenia czynów”, kontynuowała biegła, „to jest ono w odniesieniu do zabójstwa tak bliskie stanu normalnego, że jeśli stan normalny określić jako »0«, to zdolność rozpoznania znaczenia czynu i pokierowania swoim postępowaniem mieściłaby się w skali dziesiętnej gdzieś w pobliżu cyfr »1« lub »2«”.
W ten sposób biegli obliczali poczytalność Kolanowskiego.
W prostszym języku brzmiałoby to tak. Edmund Kolanowski wiedział, co czyni (miał zdolność rozpoznania swoich zachowań). Zdolność kierowania postępowaniem (wola) była prawie nieograniczona w przypadkach zabójstw. Przy czynach profanacji zwłok zdolność pokierowania postępowaniem (wola) była ograniczona w pewnym zakresie, ale nie stopniu dającym podstawę do uznania, że mamy do czynienia ze znacznym ograniczeniem poczytalności. Czynnikiem ograniczającym u Kolanowskiego zdolność pokierowania postępowaniem (wolę działania) były zakłócenia czynności psychicznych, związane z zaburzeniami osobowościowymi pod postacią psychopatii z wtórną socjopatyzacją, wyrażającą się w zboczeniu seksualnym – fetyszyzmie i nekrofilii.
Dalej psychiatra używa metafory „hamulców moralnych”: „W literaturze w większości opracowań uznaje się, że przesłanki rozumowe, jeśli nawet nie istnieją hamulce moralne, są wystarczające do zapanowania nawet nad zboczonym popędem seksualnym. Nie można mówić, że oskarżony nie ma hamulców moralnych, ale hamulce te z pewnością są osłabione”.
Kolanowski miał więc „hamulce moralne”, owszem, trochę zdezelowane, ale jednak sprawne. Gdyby chciał, mógłby ich używać i wyhamowywać skutecznie swój zboczony popęd.
Na pytanie sądu, co decydowało o tym, że biegli nie dopatrzyli się znacznie ograniczonej poczytalności, biegła powiedziała: „O tym, że u oskarżonego nie występował stan znacznego ograniczenia poczytalności, świadczy przede wszystkim to, że oskarżony, jak wynika z jego wyjaśnień, miał możność i potrafił odkładać zaspokojenie popędu płciowego w czasie. Oczywiście, trzeba to ocenić na tle całości zachowania oskarżonego. W szczególności tego, że dobrze funkcjonował w rodzinie, towarzystwie, zawodzie”.
Taka jest więc pointa psychiatry Teresy Siemieniuk: u oskarżonego nie występował stan znacznego ograniczenia poczytalności.
Jak widzimy, był to też spór językowy, w którym ważną rolę odgrywały wypowiedzi operujące mglistym epitetem „znaczny”.
Poczytalność nie była ograniczona w sposób znaczny…
„To była taka gra językowa”, mówił nam później Jerzy Jakubowski, „której nie do końca rozumiałem”.
Obrońca kontra biegła
W dalszej części rozprawy, która odbyła się 1 marca 1985 roku, sąd oddał głos obrońcy Krzysztofowi Krawczakowi, który przystąpił energicznie do zadawania pytań. Oto jeden z ciekawszych fragmentów.
Obrońca: „Czy spotkała się biegła z podobnymi przypadkami, jakie zarzucono oskarżonemu?”.
Biegła: „W mojej praktyce ani w piśmiennictwie nie spotkałam się z takim przypadkiem jak oskarżony. W literaturze opisana jest nekrofilia. W praktyce swojej zetknęłam się z nekrofilią, ale była to nekrofilia inaczej zarysowana niż ta, która występuje w oskarżonego. Nekrofilia jest rzadkim zboczeniem”.
Obrońca: „Czy miało to wpływ na opiniowanie?”.
Biegła: „Pierwszorzędny dla mnie jest wynik badania. Dopiero potem mogę odnieść się do swojego doświadczenia, a w końcu do literatury. W mojej praktyce spotkałam się z licznymi sprawami, które dotyczyły zboczeń seksualnych. Dla oceny stanu poczytalności rodzaj zboczenia nie jest istotny. Istotne jest to, że mamy do czynienia ze zboczeniem samorzutnym czy też łączącym się objawowo w przebiegu z chorobą psychiczną czy niedorozwojem”.
Obrońca: „Co to znaczy samorzutnym?”.
Biegła: „Stoję na stanowisku, że zaburzenie seksualne u oskarżonego jest zaburzeniem samoistnym. Podstawą teoretyczną mojej ostatniej wypowiedzi jest »Seksuologia kliniczna« pod redakcją prof. Tadeusza Bilikiewicza i Kazimierza Imielińskiego, str. 415, wydanie z 1974 roku”.
Obrońca: „Na podstawie jakich relacji z oskarżonym biegła doszła do swoich wniosków?”.
Biegła: „Zespół biegłych psychiatrów, badający oskarżonego, wie, jak oskarżony myśli, czuje, na ile pozwala nam sam oskarżony w swoich relacjach oraz na ile wynika to z obserwacji zachowania się oskarżonego. Relacje oskarżonego były spontaniczne i nie mniej obszerne niż z akt sprawy. To, co powiedziałam, odnosi się do każdego przypadku”.
Obrońca: „Czy nie zachodzi obawa pomyłki pomiędzy psychopatią a schizofrenią?”.
Biegła: „Istnieją możliwości pomyłki diagnostycznej i stwierdzenia, że osoba uznana przez biegłego za psychopatę jest w istocie schizofrenikiem. W niniejszej sprawie wykluczyłabym możliwość zaistnienia takiej pomyłki. Oskarżony był badany przez różnych lekarzy i nigdy nie zaistniało podejrzenie, że jest schizofrenikiem. My również podejrzewaliśmy oskarżonego o schizofrenię. Braliśmy pod uwagę taką możliwość, ale wykluczyliśmy to. Gdyby oskarżony np. nie kontrolował swojego postępowania, to w skrajnym przypadku nie interesowałoby go nawet to, czy na cmentarzu są ludzie, czy ich nie ma”.
Niepoczytalny?
Wracamy do spotkania z mecenasem Krzysztofem Krawczakiem, który z własnej perspektywy naszkicował sądową dyskusję o poczytalności Edmunda Kolanowskiego.
– Pamiętam, że w czasie rozprawy prowadziłem polemikę z profesorem Jerzym Grądzkim, radiologiem.
– Na jaki temat?
– Profesor dowodził w swojej opinii, że wykazana u Kolanowskiego w latach siedemdziesiątych odma mogła wynikać z tego, że podano za dużo powietrza w trakcie badania. Tym samym zaprzeczył, jakoby oskarżony miał uszkodzone czołowe płaty mózgowe.
Adwokat opowiada z dużą werwą. W jego relacji wspomniana polemika przypomina emocjonujące potyczki sądowe, które znamy z thrillerów prawniczych.
Rzecz miała miejsce 14 maja 1985 roku.
– „Panie profesorze, a może podano mu za mało?”, zapytałem.
„No nie wiem”, on na to.
Kolejne pytanie: „Czy jest jakaś norma?”.
Odpowiedź: „Takiej normy nie ma”.
„Panie profesorze, to skąd wiadomo, że wtedy podano mu za dużo?”.
Być może profesor poczuł się urażony, ale przyznał: nie można wykluczyć tego, że została mu podana niewłaściwa ilość powietrza.
Chwilę potem Krawczak nawiązuje do kolejnego epizodu. Chodzi o badania tomografem.
– One nie wykazały żadnych zmian organicznych – przyznaje, ale potem oznajmia: – Na to też byłem przygotowany.
– Co to znaczy?
– Wiedziałem, że zmiany organiczne są wykazywane przez tomograf wyłącznie wtedy, gdy mają inną konsystencję niż okoliczne tkanki mózgu.
– No i?
– No i zapytałem profesora, czy istnieje możliwość, że Kolanowski ma zmiany w mózgu, ale konsystencja tej zmiany jest taka sama jak okolicznych tkanek.
– Jaka była odpowiedź?
– Że jest. Zapytałem wtedy: „Czy tomograf to wykaże?”.
„Nie, nie wykaże”.
Chciałem wiedzieć, jaka jest rozdzielczość tego tomografu. Ten miał milimetr, albo dwa, na milimetr. Tomograf więc nie wykrywał zmian mniejszych niż ta wartość. Zadałem więc pytanie: „Czy tak małe zmiany mogą prowadzić do tak dużego skutku?”.
– Jaka była odpowiedź?
– „Teoretycznie nie można tego wykluczyć”.
Wtedy odezwał się sędzia Sobczak: „A kiedy możemy się o tym przekonać?”.
„Przy sekcji zwłok”, usłyszeliśmy i w tym momencie padł blady strach na salę.
– Blady strach?
– Wyszło przecież na to, że dopiero po śmierci Kolanowskiego możemy rzetelnie zbadać jego mózg.
Nie
Dziesiątego maja 1985 roku obrońcy Edmunda Kolanowskiego złożyli podczas rozprawy pisemny wniosek o dopuszczenie przez sąd dowodu z dodatkowych opinii: psychiatrycznej, seksuologicznej i psychologicznej.
„Biorąc pod uwagę fakt”, czytamy w dokumencie, „iż przypadek zboczenia, jaki występuje u oskarżanego, jest bardzo rzadki, jak również i to, iż biegli nie spotkali się ze zboczeniem na taką skalę i tak zarysowanym (nekrofilia), istnieje możliwość pomyłki w ocenie kontroli przez oskarżonego nieprawidłowego popędu, co ma decydujący wpływ na jego poczytalność tempore criminis”.
Mecenasi stwierdzili, że opinia seksuologa jest nieprzekonująca, bo uproszczona, redukcjonistyczna.
„Pozostali biegli w swych opiniach pominęli występowanie takich zboczeń jak: ekshibicjonizm, oglądactwo, pedofilia i sadyzm”.
Obrońcy kwestionowali również wiarygodność badania tomograficznego wykonanego przez profesora Jerzego Grądzkiego.
Zwracali też uwagę na sposób bycia Kolanowskiego w trakcie rozpraw.
„Zachowanie się oskarżonego podczas śledztwa (brak postaw obronnych) i poczucie winy, niekonsekwencje w obliczu grożącej mu kary śmierci (jak i w czasie procesu), chętne udzielanie wywiadów przedstawicielom prasy i radia związane jest z bezkrytycznym poczuciem swej ważności, a niewykluczone, że z urojeniami wyższościowymi.
To właśnie zachowanie oskarżonego nie rozwiewa wątpliwości co do istnienia u oskarżonego patologii psychiki, a wręcz je sugeruje”.
Obrońcy orzekli ponadto, że nie można wykluczyć, iż oskarżony cierpi na schorzenie psychiczne, które objawia się cyklicznie.
Zamykając pismo, wskazali biegłych z Zakładu Seksuologii i Kliniki Psychiatrycznej Akademii Medycznej w Krakowie.
Sąd rozpoznał wniosek mecenasów Reichelta i Krawczaka jeszcze tego samego dnia. Uznał, że obrona nie wykazała niejasności ani niekompletności opinii biegłych. Wobec powyższego oddalił wniosek, stwierdzając stanowczo, że kolejne badanie nie wniosłoby do sprawy niczego nowego.
Koniec
Czwarty czerwca 1985 roku.
Sala numer 110 (tak zwana sala średnia) w gmachu Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu przy Alejach Karola Marcinkowskiego. Ostatnia rozprawa. Za chwilę zostanie ogłoszony wyrok w sprawie Edmunda Kolanowskiego, który został oskarżony o trzy zabójstwa i pięć aktów zbezczeszczenia zwłok. Napięcie jest ogromne. Głos zabiera prokurator Włodzimierz Świtoński. Kazimierz Brzezicki, dziennikarz „Głosu Wielkopolskiego”, napisze później w swojej książce: „Przypomniał, że to wyłącznie oskarżony w postępowaniu przygotowawczym szczegółowo przedstawił mechanizm działania i okoliczności śmierci trzech kobiet”.
Prokurator nie ma żadnych wątpliwości. Pewnym głosem domaga się łącznej kary śmierci i pozbawienia praw publicznych na zawsze. Potem przemawiają obrońcy.
Mecenas Andrzej Reichelt polemizuje z prokuratorem, odnosząc się krytycznie do jego analizy dowodów. Wnosi o uniewinnienie od wszystkich czynów z wyjątkiem trzech aktów nekrofilijnych na Miłostowie.
Mecenas Krzysztof Krawczak zaś skupia się na wątku, który dotyczy wątpliwości związanych z opiniami psychiatrycznymi. Swoje wystąpienie kończy wnioskiem o powołanie nowych biegłych psychiatrów.
Do ostatniego słowa zostaje wezwany oskarżony.
„(…) powiedział, że nikogo nie zabił”, napisze później Brzezicki. „Przyznał się tylko do dwóch przypadków bezczeszczenia zwłok, wykluczając absolutnie swój udział w innych zarzucanych mu czynach. Prosił o łagodny wymiar kary”.
Po wysłuchaniu stron sąd udaje się na naradę.
Konwój milicyjny wyprowadza Edmunda Kolanowskiego.
Sala pustoszeje.
***
Poprosiliśmy Jacka Sobczaka o rozmowę, aby poznać kulisy wyroku i dowiedzieć się, w jaki sposób skład sędziowski podejmuje tak ważną decyzję.
Sobczak jest dzisiaj profesorem prawa, jednym z najstarszych i najbardziej doświadczonych sędziów Sądu Najwyższego.
Spotkanie zostało wyznaczone na Wydziale Nauk Politycznych i Dziennikarstwa Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu, ulokowanym na Morasku, peryferyjnej części miasta.
Bardzo szybko okazuje się jednak, że nasz rozmówca nie chce wypowiadać się na temat procesu. Odsyła do akt. Woli monologować o literaturze, o prozie Teodora Parnickiego, o swoich związkach z polonistyką i zajęciach z teorii literatury, na które hobbystycznie uczęszczał za czasów studenckich.
Kiedy naciskamy i próbujemy skierować rozmowę z powrotem na tory sprawy Edmunda Kolanowskiego, profesor spogląda na nas surowo i pyta:
– A czytali panowie Hamleta?
Zdezorientowani odpowiadamy, że tak.
– Chodzi panu profesorowi o scenę, w której koledzy próbują zagrać na księciu jak na flecie? – dociekamy, czując, że właśnie jesteśmy karceni.
– Nie, chodzi mi o scenę z gąbką – odpowiada urażony profesor. – Otóż czuję się teraz jak gąbka.
Zapada kłopotliwa cisza.
***
Mniej więcej po dwóch godzinach sąd wraca z narady.
Publiczność wsłuchuje się w słowa przewodniczącego składu sędziowskiego.
***
Nazajutrz, 5 czerwca 1985 roku, „Gazeta Poznańska” donosi: „Trzykrotny zabójca skazany na karę śmierci”. Jednocześnie informuje, że wyrok jest nieprawomocny.
***
Brzezicki: „Sąd uznał też, że E. Kolanowski był przestępcą wyjątkowo wyrafinowanym, wysoce niebezpiecznym społecznie i nie ma on absolutnie żadnych szans na resocjalizację”.
Krawczak: „Po ogłoszeniu wyroku usiedliśmy i w tej pozycji słuchaliśmy uzasadnienia. Pamiętam, że spojrzałem na niego. Był zrezygnowany. My z kolei byliśmy rozczarowani, choć taki właśnie wyrok nie zaskoczył nas”.
_________________

 
     
BALKAN 
Administrator


Pomógł: 1 raz
Wiek: 43
Dołączył: 23 Paź 2010
Posty: 543
Wysłany: 2016-09-25, 22:58   

Pod koniec października 1985 roku obrońcy otrzymali uzasadnienie wyroku. To kilkudziesięciostronicowy dokument, który w gruncie rzeczy stanowi skrupulatną biografię przestępczą i jej prawną ocenę. Całość wieńczy wyjaśnienie, dlaczego Kolanowski został skazany na karę śmierci oraz pozbawiony praw publicznych na zawsze.
„Zbrodni swoich oskarżony dopuścił się bez wstrząsów emocjonalnych, po ich popełnieniu nie czuł wyrzutów sumienia, lęku, nie miał też poczucia winy. Zdaniem Sądu oskarżony jest człowiekiem całkowicie zdemoralizowanym, w odniesieniu do którego brak jest jakichkolwiek podstaw do przyjęcia tezy o możliwości jego resocjalizacji. W odniesieniu do oskarżonego, jak wskazuje jego dotychczasowe życie, nie można w żadnym wypadku liczyć na poprawę i zmianę postępowania.
Postępowanie oskarżonego w sposób niebudzący zastrzeżeń dowodzi także i tego, że nie nadaje się on do życia w społeczeństwie.
Ze strony oskarżonego, jako niepoprawnego sprawcy najcięższych zbrodni, zagraża życiu i zdrowiu ludzi stałe niebezpieczeństwo. Dotychczasowe postępowanie oskarżonego i sposób jego życia jednoznacznie wskazuje na to, że nie ma widoków, aby kiedykolwiek oskarżony podporządkował się dyscyplinie i porządkowi publicznemu. Ewentualna, nawet długotrwała, izolacja oskarżonego nie daje żadnej gwarancji, że oskarżony nie wróci na drogę przestępstwa i nie popełni nowych zbrodni, gdyż wszelkie oddziaływania resocjalizacyjne wobec niego nie dały żadnych rezultatów.
Sąd świadom jest tego, że kara eliminacyjna, czyli kara śmierci, jest karą wyjątkową, ale na orzeczenie takiej właśnie kary za każde z zabójstw, jakich się dopuścił, oskarżony swoim postępowaniem w pełni zasłużył. Orzeczenie też takiej kary z przytoczonych wyżej względów jest jedynie celowe i nieodzowne”.
***
Obrońcy Kolanowskiego piszą rewizję do Sądu Najwyższego w Warszawie. Dokument, który jest zaskarżeniem wyroku Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu, nosi datę 6 listopada 1985 roku.
Czternastego lutego 1986 roku Sąd Najwyższy w Warszawie ogłasza wyrok, który utrzymuje w mocy zaskarżony wyrok Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu.
Dwudziestego piątego czerwca 1986 roku Rada Państwa stwierdza w stosownym dokumencie, że: „Skazany Edmund Kolanowski na ułaskawienie nie zasługuje”.
Trzeciego lipca 1986 roku obrońcy wystosowują do Rady Państwa Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej za pośrednictwem Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu dodatkową prośbę o ułaskawienie skazanego Edmunda Kolanowskiego przez zmianę orzeczonej kary śmierci na karę 25 lat pozbawienia wolności.
Czternastego lipca 1986 roku Sąd Wojewódzki w Poznaniu w specjalnym postanowieniu pozostawia tę prośbę „bez dalszego biegu” z uwagi na brak nowych okoliczności.
Dwudziestego ósmego lipca 1986 roku w Areszcie Śledczym w Poznaniu Edmund Kolanowski został pozbawiony życia poprzez powieszenie.

Fragmenty biograficzne: Kolanowski w oczach biegłych
„Leczony był od 27 lutego 53 r. do 64 r. z rozpoznaniem ociężałość umysłowa średniego stopnia. Wzmożona pobudliwość nerwowa.
W wywiadzie – alkoholizm i choroba weneryczna ojca – pacjent urodził się w zamartwicy”.
„Z wywiadu od matki odnotowano, że chłopiec jest dzieckiem z drugiej ciąży, poród o czasie, fizjologiczny. Siedział, chodził i ząbkował z opóźnieniem. Mówić zaczął w wieku 2 lat. Chorował na krzywicę, miał również skazę wysiękową”.
„Był zaczepny, często bił się z kolegami, potrafił uderzyć bez powodu. Nie reagował na uwagi wychowawców, oddalał się od grupy i z terenu zakładu i w zasadzie zachowanie jego nie uległo istotnej zmianie do momentu wypisania”.
„Pytany o uraz głowy, podaje, że kiedy miał 5-6 lat spadła mu na głowę cegła, był jakiś czas nieprzytomny, ale chłopcy oblali go wodą i doszedł do siebie. Matka opatrzyła mu ranę, do lekarza nie zgłaszali się”.
„Stwierdza, że od 1 klasy szkoły podstawowej czuł się poniżany przez kolegów i nauczycieli, gorszy (gorzej piszący, malujący, brudny – tylko jemu sprawdzano czystość nóg), wyśmiewany. Nie miał kolegów, bo uważali go za wariata po ujawnieniu przez nauczycielkę, że leczył się w P[oradni] Z[drowia] P[sychicznego]”.
„Potrzebę seksualną zaczął odczuwać ok. 10. roku życia. Początkowo masturbował się sam, a w wieku 12 lat, podczas pobytu w sanatorium, starsi chłopcy próbowali go zgwałcić doodbytniczo. Gwałt nie doszedł do skutku, ale zmuszali go, aby masował ich członki. Po pewnym czasie zaczął lubić tę zabawę. W czasie pobytu w sanatorium w Krośnicach, gdy miał ok. 13 lat, wspólnie z innymi chłopcami chodził podglądać trupy nagich kobiet leżące w pobliskiej kostnicy. Wyprawy te były podniecające seksualnie, wdrapywali się na drzewo i z odległości 2-3 metrów przyglądali się wykonywanym w kostnicach sekcjom. Równocześnie masturbował się lub chłopcy masturbowali się nawzajem”.
„W 62 r. miał sprawę w Sądzie dla Nieletnich o zaczepianie kobiet. W historii choroby znajdują się notatki o dużej pobudliwości płciowej, zabawach z nożami, biciu innych dzieci – przeważnie słabszych od siebie – dziewczynek”.
„W r. 1966 kuzyn jego dziewczyny – Krystyny został pobity, on się »wtrącił« i w rezultacie został skazany na 18 miesięcy, a z czego odbył karę 13 miesięcy. W więzieniu został dwukrotnie zgwałcony doodbytniczo. Po wyjściu próbował odbyć stosunek z przygodną dziewczyną. Ona się wzbraniała, a on nie umiał wprowadzić członka do pochwy. Następnie zapoznał dziewczynę, która przyszła do niego do domu i nauczyła go współżycia – dało to jemu zadowolenie.
W r. 1969 chodził z dziewczyną, z którą kilkakrotnie, bez powodzenia, próbował podjąć stosunek płciowy. W końcu ta dziewczyna nie chciała się już z nim spotykać i wówczas wbił sobie nóż w brzuch – nie umie wyjaśnić, dlaczego to zrobił”.
„Dziewczynie odgrażał się, że jak nie będzie z nim chodzić, to może jej się coś przytrafić, a »ona wiedziała, że ja zawsze chodzę z nożem«”.
„W 69 r. miał wypadek przy pracy – w czasie montażu regału magazynowego spadł mu na głowę kilkukilogramowy kątownik”.
„(…) podaje, że w latach 65-69 kilkakrotnie podejmował próby samobójcze poprzez trucie się tabletkami z powodu nieudanych stosunków seksualnych z dziewczynami”.
„Podaje, że potrzebę rozładowania seksualnego odczuwa niekiedy codziennie, a niekiedy raz na tydzień. Zawsze, jak pamięta, lubił chodzić na cmentarz. Myślał wtedy o kobietach leżących w ziemi i to podniecało”.
„Zdaje sobie sprawę, że jest zboczony seksualnie. Z uśmiechem mówi o tym, że wie, iż takiego przypadku dotychczas w Polsce nie było. Liczy się z najwyższym wymiarem kary, ale ta myśl nie przeraża go, szczególnie teraz, gdy dowiedział, że konkubina wyszła za mąż. Nie odczuwa wyrzutów sumienia z powodu dokonanych przestępstw, a w szczególności zabójstwa. Zastanawia się jedynie chwilę nad zabójstwem dziewczynki”.
„Pierwsze doświadczenia seksualne E. Kolanowskiego przebiegały w warunkach szczególnych – obiektami służącymi do fantazji seksualnych były zwłoki kobiet i marzenia o swobodnym manipulowaniu nimi. Można przyjąć, że wtedy właśnie nastąpiło w wyobraźni badanego uprzedmiotowienie kobiety i sprowadzenie jej atrakcyjności wyłącznie do anatomicznych cech płciowych. Ten pierwszych schemat reakcji seksualnych badanego ulegał później dalszemu rozwinięciu”.
„Faza, w której podejrzany napadał na kobiety, aby je dotykać, obmacywać, a później masturbować się z tymi wyobrażeniami, wskazuje na kolejny etap rozwoju specyficznego fetyszyzmu narządów płciowych (…)”.
„Napady na kobiety w celu ich obmacania również były nie w pełni satysfakcjonujące ze względu na krótkotrwałość kontaktu oraz wynikające stąd zagrożenie prawne. W tych okolicznościach badany powraca niejako do swych pierwszych doświadczeń seksualnych, kierując swoje zainteresowania ponownie na zwłoki kobiet jako obiekt pociągający seksualnie poprzez swoją bierność i bezwolność, a równocześnie umożliwiający eskalację zboczonych czynności seksualnych, będących w istocie realizacją najwcześniejszych pragnień seksualnych”.
„W biografii podejrzanego wyraźnie rysują się jego egoizm i egocentryzm jako wyraz niedokształconej uczuciowości wyższej, płytkie kontakty emocjonalne z otoczeniem, nastawienie na zaspokajanie własnych potrzeb i zachcianek – bez wnikania w odczucia innych osób, skłonności do krytycznej oceny otoczenia – przy braku zdolności do krytycznej samooceny, potrzeba imponowania otoczeniu przy znikomych możliwościach jej realizacji, niski próg tolerancji na frustrację, skłonność do szantażu typu histerycznego itp.”.
„Śp. Zygmunt D. (…) zeznał, że E. K. wyraził się kiedyś – poddenerwowany zatargiem konkubiny z sąsiadem – »jak będzie skakał, to on go załatwi, bo mu wolno zabić jednego w roku«”.
„Na podłożu tak pierwotnie zaburzonej osobowości, ale w sposób – jak się wydaje – uwarunkowany środowiskowo, socjopatycznie, kształtował się jego rozwój seksualny”.
„W lipcu lub sierpniu 72 r. – »miałem… przypadek wykopania zwłok kobiecych z grobu na cmentarzu w Miłostowie… zrodził się u mnie taki pomysł, aby wykopać zwłoki… trudno mi jest określić, co było powodem tego… Przystępując do odkopywania grobu, byłem już w podnieceniu. Było to jakieś takie napięcie, że aż się trzęsłem«”.
„(…) dopatrzeć się można następującego przebiegu formowania się zboczenia E. Kolanowskiego: samotna masturbacja, onanizowanie się w grupie chłopców, także wzajemne, i pierwsze uwarunkowanie podniecenia seksualnego oglądanymi zwłokami kobiet, oglądactwo, fetyszyzm, gdzie fetyszem były pierwotnie części garderoby damskiej, potem krocze kobiety – z marginalnymi w międzyczasie elementami transwestycyzmu i pigmalionizmu – aż do ukształtowania się jego szczególnej, skrajnej postaci – nekrofilii”.
Inne zabójstwa?
– Wraca pan czasami do tej sprawy? – pytamy Jerzego Jakubowskiego.
– Muszę przyznać, że siedzi to we mnie głęboko. I będzie siedzieć – przyznaje pułkownik.
– Co pan ma na myśli?
– Zapamiętałem przede wszystkim sylwetkę człowieka niezwykle skoncentrowanego. Panowie, on mnie bardzo uważnie słuchał. Bardzo uważnie. Robił wrażenie człowieka, który kontroluje wszystkie słowa wypowiadane pod jego adresem.
– A co z jego ofiarami? – pytamy.
– Mieszkam na Piątkowie, więc mam blisko na cmentarz naramowicki. Tam leży Alinka. Byłem parę razy przy jej grobie.
– Wspomniał pan, że nie znaleźliście ciała Kazimiery G., do której zabójstwa Kolanowski przyznał się sam z siebie.
– Tak. I z tym wiążą się pewne moje wątpliwości.
– Wątpliwości? Jakie? – dopytujemy zaskoczeni.
– Zastanawiam się niekiedy, czy on mówił prawdę, wskazując miejsce jej „pochowania”.
– To było zabójstwo bez corpus delicti – dopowiadamy.
– No właśnie – przyznaje Jakubowski. – Strasznie się napracowaliśmy, żeby odnaleźć zwłoki.
– Jak to wyglądało?
– Jeździłem z Kolanowskim w styczniu i lutym 1984 roku na tak zwane wykopki do Baborówka.
Sprawa była bardzo trudna. Zabójstwa dokonano 14 lat wcześniej. To kupa czasu. Od tamtej pory zmieniło się ukształtowanie terenu. Edmund powiedział, że to było miejsce, do którego ludzie chodzili po piasek. Dzięki pomocy faceta, który w tamtych latach był sołtysem, udało się je namierzyć. Wynajęliśmy nawet koparkę, żeby dokładnie zbadać teren.
– I nic?
– No i któregoś razu natrafiliśmy na szkielet!
– Co takiego? Przecież mówił pan, że…
– Kopiemy dalej. A tam drugi szkielet.
– Jak to?
– Okazało się, że trafiliśmy na grób z pierwszej wojny światowej – wyjaśnia nasz rozmówca. – Ale tych „właściwych” zwłok nie znaleźliśmy. Nigdy. A próbowaliśmy wszystkiego.
Na przykład termowizji.
Któregoś razu podłączyliśmy Edmunda do wariografu, żeby w ten sposób sprawdzić, czy czasem nie kłamie. I nic.
Panowie, spróbowaliśmy nawet parahipnozy – i też nic! Zero. Żadnego rezultatu.
Myśmy unikali jak ognia pytań sugerujących, niczego mu nie podpowiadaliśmy. On wszystkie szczegóły podał sam z siebie. Wskazał miejscowość, opisał wygląd dziewczyny, torebkę, którą wyrzucił z tramwaju. Wszystko się zgadzało. Skąd to niby wiedział?
Co do tego zdjęcia – ja mu pokazałem zdjęcie legitymacyjne! Na którym w gruncie rzeczy niewiele było widać. Tam nie było szczegółów, które on nam w czasie przesłuchań ładnie wyśpiewał!
Przypominam sobie, że przeprowadziliśmy wizję lokalną na moście Marchlewskiego (dzisiaj jest to most Królowej Jadwigi), żeby raz jeszcze sprawdzić wiarygodność Edmunda. To było 4 stycznia 1984 roku. Przypominam, że właśnie z tego mostu miał zrzucić torebkę zamordowanej, którą znaleziono na brzegu Warty. I tutaj wszystko zagrało. I tutaj nie było żadnych podstaw do stwierdzenia, że klient kłamie.
Prokurator uznał wyjaśnienia Kolanowskiego za wiarygodne i potem w akcie oskarżenia postawił mu zarzut zabójstwa Kazimiery G. Co więcej, sąd podtrzymał ten zarzut.
No ale opis zabójstwa Kazi pozostaje jego opowieścią, której nie mogliśmy do końca zweryfikować.
– Wspomniał pan coś o parahipnozie – pytamy zaintrygowani.
– Prawda, wspomniałem – śmieje się Jakubowski. – To było tak. Wezwaliśmy na miejsce biegłego od tych spraw. Skasował 5000 złotych. Nie wierzę w takie rzeczy, no ale pojawił się taki pomysł. To był całkiem zabawny moment.
– Nie ma tego w dokumentach – stwiedzamy.
– No nie ma – śmieje się dalej pułkownik. – Pojawił się więc ten biegły. „Spieszy mi się”, mówi na wejściu, a potem zwraca się do Kolanowskiego: „Panie Edmundzie, niech pan się odpręży, niech pan o niczym nie myśli, niech pan teraz powie”. No i on mówi: „W Baborówku” [śmiech]. To pojechaliśmy tam! Znowu. Na ten przeryty przez nas teren. Na miejscu facet powtarza swój tekst. „Panie Edmundzie, niech pan się odpręży i wskaże to miejsce”. No i też nic z tego nie wynikło.
Kolanowski strasznie się bronił przed popadnięciem w stan parahipnozy. Nawet mrugnął do mnie okiem w którymś momencie, kiedy pan biegły namawiał go do skupienia.
– A jaką mamy pewność, że zabójstwo w Baborówku było naprawdę pierwszym jego zabójstwem?
– Nie mamy żadnej – przyznaje porucznik.
– Może w takim razie Kolanowski ma na sumieniu jeszcze inne zabójstwa?
– Nie wykluczałbym tego.
Od autorów
Naszym najważniejszym źródłem pisanym były akta sprawy karnej III K1/85 Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu, które zawierają w części pierwszej akta śledztwa o sygnaturze Ds 85/82 Wydziału Śledczego Prokuratury Wojewódzkiej w Poznaniu. W cytatach z tych dokumentów poprawiliśmy nieliczne, lecz ewidentne błędy interpunkcyjne i ortograficzne oraz w minimalnym stopniu uspójniliśmy pewne rozwiązania redaktorskie, tak aby nie rozpraszały współczesnego czytelnika. Poza tym cytaty przytaczamy w takim brzmieniu, jakie mają one w źródle.
Naszymi najistotniejszymi źródłami mówionymi były bezpośrednie rozmowy z następującymi osobami: Kazimierz Brzezicki, Zbigniew Kotecki, Krzysztof Krawczak, Stanisław Mróz, Zenon Smolarek, Marian Stochaj; w sposób szczególny zaś z Jerzym Jakubowskim. Bardzo im dziękujemy za owocną współpracę.
Alfabetyczny wykaz wszystkich źródeł, z których korzystaliśmy podczas pisania, znajduje się w bibliografii na końcu książki.
Kilku słów komentarza wymagają także pewne nazwy i nazwiska. Po pierwsze, w 1983 roku, a więc w czasie, kiedy miały miejsce przestępstwa Edmunda Kolanowskiego, jak również działania prokuratury i ówczesnej milicji, Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej w Poznaniu została przemianowana na Wojewódzki Urząd Spraw Wewnętrznych – i taką też nazwę stosujemy.
Po drugie, również w 1983 roku Komenda Miejska Milicji Obywatelskiej w Poznaniu została przemianowana – na Rejonowy Urząd Spraw Wewnętrznych w Poznaniu, ale w protokołach figuruje jako „KM”, dlatego postanowiliśmy jednak używać nazwy „Komenda Miejska”.
Po trzecie, ze względu na delikatność materii zdecydowaliśmy zmienić niektóre imiona oraz zastosować inicjały nazw miast.
W części III książki w rozdziale pt. Kolanowski pod obserwacją przytoczyliśmy konkluzję z dokumentu, który zamyka proces opiniowania psychiki Edmunda Kolanowskiego, a który został opracowany przez biegłego seksuologa Lechosława Gapika. Kilka lat później, pod koniec lat osiemdziesiątych, znany seksuolog Zbigniew Lew-Starowicz przywoła tę opinię w książce Seksuologia sądowa (s. 50-53).
W części III książki w rozdziale pt. Fragmenty biograficzne: Kolanowski w oczach biegłych zamieściliśmy cytaty z opinii na temat Edmunda Kolanowskiego spisanych przez biegłych psychiatrów Teresę Siemieniuk i Kazimierza Ławniczaka oraz przez biegłego seksuologa Lechosława Gapika.
Bibliografia
1. Akta sprawy karnej III K1/85 Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu.
2. Archiwum zbrodni, odc. 5 pt. Hiena, magazyn, 24 min., realizacja A. Zadworny, TVP SA 2013.
3. (beb), Krzyżowy ogień pytań, „Głos Wielkopolski”, 25 stycznia 1985, s. 4.
4. (beb), Prawdę mówię tylko na rozprawie, „Głos Wielkopolski”, 24 stycznia 1985, s. 5.
5. Brzezicki K., Zapis zbrodni. Relacje z poznańskich sal sądowych, Ars boni et aequi, Poznań 2006.
6. Jakubowski J., Policjant. Okrutne zbrodnie, głośne śledztwa, Replika, Zakrzewo 2008.
7. Lew-Starowicz Z., Seksuologia sądowa, Wydawnictwo Prawnicze, Warszawa 1988.
8. Magazyn Kryminalny 997 [hasło w encyklopedii, online, dostęp: 3 lutego 2014], http://pl.wikipedia.org/w...Kryminalny_997.
9. (now), Trzykrotny zabójca skazany na karę śmierci, „Gazeta Poznańska”, 5/6 czerwca 1985, s. 2.
10. Seksuologia kliniczna, red. T. Bilikiewicz, K. Imieliński, PZWL, Warszawa 1974.
11. Seksuologia. Zarys encyklopedyczny, red. K. Imieliński, PWN, Warszawa 1985.
12. Świderski B., Słowa obcego, Znak, Kraków 1998.
13. Wilczyca (film) [hasło w encyklopedii, online, dostęp: 3 lutego 2014], http://pl.wikipedia.org/wiki/Wilczyca_(film).
14. (żuk), Kamera jest wścibska i dokładna, „Express Poznański”, 14 lutego 1985, s. 2.
Konsultacja merytoryczna: Dominika Dombrowska
Redakcja i korekta: PracowniaTekstu.pl przy współpracy Simplepublishing
Projekt książki, skład, łamanie: Marcin Pałaszyński
Projekt okładki: Marcin Pałaszyński
Ilustracje: Daniel Kasprzyk
Copyright for text © by Waldemar Ciszak, Michał Larek, 2014
Copyright for this edition © Simple Publishing Sp. z o.o., 2014
ISBN 978-83-7975-000-9
Simplepublishing Sp. z o.o.
_________________

 
     
Cinas 

Potwierdzenie wizualne: 16
Dołączył: 05 Maj 2019
Posty: 5
Wysłany: 2019-05-14, 09:58   

26 maja 2019 w księgarniach ukaże się nowe, poprawione wydanie "Martwych ciał". Jak przyznaje jeden ze współautorów - Michał Larek - zostało ono poszerzone o wiele nieznanych do tej pory faktów i szczegółów.
 
     
Wyświetl posty z ostatnich:   
Odpowiedz do tematu
Nie możesz pisać nowych tematów
Nie możesz odpowiadać w tematach
Nie możesz zmieniać swoich postów
Nie możesz usuwać swoich postów
Nie możesz głosować w ankietach
Nie możesz załączać plików na tym forum
Możesz ściągać załączniki na tym forum
Dodaj temat do Ulubionych
Wersja do druku

Skocz do:  

Powered by phpBB modified by Przemo © 2003 phpBB Group | Template created by piotrwiduchowski.pl  Creative Commons License
Strona wygenerowana w 0,23 sekundy. Zapytań do SQL: 10